ძველი თბილისის ერთი სახლის ისტორია

თუკი თავისუფლების მოედნიდან გალაკტიონის ქუჩას გაუყვებით, ვიდრე ასათიანის (ყოფილი ენგელსის) ქუჩაზე გახვალთ, მარცხენა მხარეს #20 სახლის კედელზე შენიშნავთ ქართულ, რუსულ და ინგლისურწარწერიან ორ აბრას: „საქართველოს კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრი „კავკასიური სახლი“. შენიშნავთ აგრეთვე მემორიალურ დაფას რუსული წარწერით, რომელიც იუწყება, რომ ამ სახლში უცხოვრია სმირნოვების სამ თაობას. და მესამე აბრა კი იუწყება, რომ 1998-2002 წლებში ევროპულმა ფონდმა ”Horizon”-მა განახორციელა შენობის რესტავრაცია-რეკონსტრუქცია „კავკასიური სახლის საქმიანობის მხარდასაჭერად.“

მაშასადამე: „კავკასიური სახლის“ სამსართულიანი შენობა მდებარეობს სოლოლაკში, ესე იგი, ქალაქ თბილისის ერთ-ერთ ყველაზე ძველ, ლამაზ და ავარიულ უბანში.

ეს სახლი ადრე ორსართულიანი იყო. იგი მე-19 საუკუნის ბოლოს ააშენა თბილისელმა სომეხმა იაგორ თამამშევმა და თავის ქალიშვილს მისცა მზითვად, რომელიც ცოლად გაჰყვა პეტერბურგიდან ჩამოსახლებულ მიხეილ სმირნოვს. ამ უკანასკნელმა კი თან ჩამოიტანა თავისი ოჯახის, კერძოდ, თავისი ცნობილი დედის, ალექსანდრა სმირნოვა როსეტის ლიტერატურული სალონის ავეჯი, ხელოვნების საგნები და ბიბლიოთეკა. ამ ყველაფერმა თამამშევების კუთვნილ მთელ რიგ ძვირფასეულობებთან ერთად ახალგაზრდა ცოლ-ქმრის ადგილ-სამყოფელი დაამშვენა.

მაგრამ გადიოდა დრო, ცხოვრება იცვლებოდა და ძნელდებოდა, სახლი ძველდებოდა, სმირნოვ-თამამშევების შთამომავალნი თანდათან კარგავდნენ ოთახებს, ზოგს აგირავებდნენ, ზოგს ყიდიდნენ, ზოგი კომუნისტურმა ხელისუფლებამ ჩამოართვა და იქ სხვა ხალხი ჩაუსახლა.

სმირნოვების უკანასკნელმა წარმომადგენელმა, მარტოხელა მიხეილ სმირნოვმა თავისი და თავისი სახლის ბედი დაუკავშირა ერთ ძალიან მნიშვნელოვან ორგანიზაციას, რომელსაც შემოკლებით „მთარგმნელთა კოლეგიას“ უწოდებდნენ. იგი ცნობილი საზოგადო მოღვაწის, ბატონ

ოთარ ნოდიას მიერ იყო დაარსებული და ემსახურებოდა ქართული ლიტერატურის თარგმნას მსოფლიოს ენებზე, მაშასადამე, მის პოპულარიზაციას და ასევე, მსოფლიო ლიტერატურის უმნიშვნელოვანესი ნიმუწარმომადგენელმა,შების თარგმნას ქართულად. ასეთი დაწესებულება მთელ საბჭოთა კავშირში არსად არ არსებობდა საქართველოს გარდა, რაც ბატონ ოთარ ნოდიას დამსახურება იყო, და ცხადია, მაშინდელი ხელისუფლებისაც. სმირნოვ-თამამშევების სახლი „მთარგმნელთა კოლეგიის“ მეორე ოფისად იქცა. მისი მთავარი შენობა კი იქვე, პარალელურ დადიანის ქუჩაზე მდებარეობდა. ბატონ ოთარ ნოდიასა და „მთარგმნელთა კოლეგიის“ დაუღალავი ბრძოლის შედეგად ხელისუფლებამ უკან გამოისყიდა სმირნოვების ყოფილი ორი ბინა და მათ შესაძლებლობა მისცა გაფართოებულიყვნენ. მათივე წყალობით სმირნოვების მანამდე ჩამკვდარი სახლი გამოცოცხლდა და კულტურული ცხოვრების მნიშვნელოვან კერად იქცა. აქ მოეწყო სმირნოვების საოჯახო ექსპონატების ექსპოზიცია, რომელსაც პუშკინის მემორიალი ეწოდა.

1985 წელს უკანასკნელი სმირნოვი გარდაიცვალა და მთელი თავისი ქონება ანდერძით დაუტოვა საქართველოს, კერძოდ, „მთარგმნელობით კოლეგიას“, რომლის ბაზაზეც 1993 წელს შეიქმნა საქართველოს კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრი „კავკასიური სახლი.“

და დაუტოვა იმიტომ, რომ იგი ენდობოდა პატიოსნებითა და ფართო კულტურული ხედვით ცნობილ ოთარ ნოდიას და მოსწონდა მისი მრავალეროვანი ორგანიზაცია, რომელიც განსხვავებული ენებისა და კულტურების შეხვედრის ადგილს წარმოადგენდა.

როდესაც ჯერ მიხეილ სმირნოვი და შემდეგ მისი ღრმად მოხუცებული დედა ავად გახდა და ჩალოგინდა, მათ თვეების მანძილზე ოთარ ნოდიას ქართველი თანამშრომლები უვლიდნენ და უთევდნენ ღამეებს.

1988-89 წლებიდან, მოგეხსენებათ, ერთბაშად აირია ქვეყანა და ბოლოს სულ დაიქცა. კულტურული ცხოვრება ყველგან და ასევე, „სმირნოვების სახლშიც“ ჩაკვდა.

თვითონ სახლიც უკვე ისე დაცხავებულიყო, რომ უმცირესი მიწისძვრაც კი მიწასთან გაასწორებდა: ორი სართულის დამაკავშირებელი, ძველი, ხვეული შიდა კიბე საშინლად ყანყალებდა და თანამშრომლები პირჯვარს იწერდნენ ხოლმე, როცა მშვიდობიანად ავიდოდნენ ან ჩავიდოდნენ ამ კიბეზე, მით უმეტეს, თუ რაიმე მძიმე აჰქონდათ ან ჩაჰქონდათ. იატაკი ჭრიალებდა, ხის აივანი ირყეოდა, ბათქაშჩამოცვენილი, დაბზარულ- დახეთქილი კედლები დამთრგუნველად მოქმედებდა, საშიში ბზარები ჰქონდა იმ ოთახების კედლებსაც, სადაც ექსპონატები ინახებოდა. ქუჩაში მანქანების მოძრაობა სახლს არყევდა… შიდა ეზოში მეზობლებს ტუალეტები და საქათმეები გაემართათ და იგი ქათმების, კატებისა და ვირთხების საუფლოდ ქცეულიყო… და რაც მთავარია, თვითონ საოჯახო მუზეუმი იყო გადასარჩენი, რომელიც მოგვიანებით, ოთარ ნოდიას ვადმყოფობის პერიოდში ლამის საწყობად იქცა, ძვირფას ექსპონატებს დაუყონებლივ სჭირდებოდათ რესტავრაცია და დაცვა.

და წარმოიდგინეთ, რა განსაცდელში ჩავარდებოდა ეს ფუნდამენტშერყეული და სახსრებგამოფიტული შენობა თბილისში გაჩაღებული სამოქალაქო ომის დროს – 1991 წლის ბოლო და 1992 წლის პირველ დღეებში, – როცა მაშინდელ ლენინის მოედანზე და მიმდებარე ქუჩებში ტანკები დაგრიალებდნენ, საწყალ, ბებერ სახლებს აზანზარებდნენ და მათ ფანჯრებს აზრიალებდნენ! ამავე დროს შეიარაღებული ბანდები დაძრწოდნენ და ბინებს ძარცვავდნენ. ისინი სმირნოვების სახლშიც შეიჭრნენ და…რადგანაც არ იცოდნენ, რომ იქ, ბინის სიღრმეში ძვირფასი საგნები ინახებოდა, მხოლოდ წინა ოთახი გაძარცვეს: წაიღეს ორი კომპიუტერი და ერთი… ჩურჩხელა. ეს ამბავი პირველად იქვე ახლოს მცხოვრებმა თანამშრომელმა, ამ სახლის ნამდვილმა დედაბოძმა, საუბედუროდ, აწ გარდაცვლილმა ანიკო წვინარია-აბრამიშვილმა შეიტყო. და ამ კეთილშობილმა და უშიშარმა ადამიანმა საკუთარი სიცოცხლის საფრთხეში ჩაგდებით შეატყობინა ეს ამბავი ვერაზე მცხოვრებ ბატონ ოთარ ნოდიას. იგი ტყვიების თავსხმაში და ყუმბარების გრიალში მიდიოდა არა რუსთაველის პროსპექტზე, სადაც გავლა უბრალოდ შეუძლებელი იყო, არამედ მთაწმინდის თავზე გამავალი ქუჩით, ესე იგი, ზემოდან უვლიდა. ვიღაც მებრძოლს დაუყვირია კიდეც მისთვის, სად მიდიხარ, სიცოცხლე ხომ არ მოგძულებიაო! მაგრამ რა უნდა ექნა, ხომ უნდა შეეტყობინებინა დაწესებულების ხელმძღვანელისათვის, რომ სახლი გატეხილი და კარები შენგრეული იყო! მაშასადამე, აქტი უნდა შეედგინათ, და სულ ცოტა, კარები შეეკეთებინათ! როგორ, რანაირად უნდა მოეხერხებინათ ეს, როცა აღარაფერი არ მუშაობდა, როცა ძაღლი პატრონს ვეღარა სცნობდა! მაგრამ ახლა ამაზე ფიქრის დრო არ იყო!

და ახლა ის წარმოიდგინეთ, როგორ მოდიოდნენ იმავე გზით უკან ვერიდან სოლოლაკში, ბატონი ოთარი და ქალბატონი ანიკო, უკვე ახალგაზრდობას გაცილებული ორი ადამიანი, -ისევ ტყვიების გრიალში და ბათქაბუთქში!

მაგრამ მუდამ იყვნენ და ალბათ ახლაც არიან ასეთი ადამიანები, რომლებსაც შეეძლოთ ჩუმად, უხმაუროდ შესწირვოდნენ საქვეყნო საქმეს. მოკლედ, რაც შეეძლოთ, გააკეთეს, და შემდეგ ქალბატონი ანიკო ყოველდღე ჩადიოდა და შენობას ათვალიერებდა. ომი შეწყდა თუ არა, სახლის მუშაობა ჩვეულებრივ გაგრძელდა.

და უმძიმეს პირობებში დადგა და გაილია 1993 წელი და თან წაიღო ამდენი ბრძოლითა და წვალებით გადაქანცულ ოთარ ნოდიას სიცოცხლეც.

მართალია, სმირნოვ-თამამშევების საოჯახო ექსპონატების მცველი ალექსანდრე სვატიკოვი სამსახურს განაგრძობდა, მაგრამ სწორედ „კავკასიური სახლისა“ და კერძოდ, მისი ახალი ხელმძღვანელის, მწერალ ნაირა გელაშვილის პრობლემად იქცა „სმირნოვ- თამამშევების“ სახლისა და მისი ძვირფასი ექსპონატების გადარჩენა.

და დაიწყო გადარჩენის გზათა და შესაძლო მხსნელთა ძიების მტანჯველი პროცესი, რომელიც საკმაოდ უნუგეშოდ ვითარდებოდა გაღატაკებულ და ომებით აწრიალებულ საქართველოში. პირველი, რასაც ორგანიზაციის ხელმძღვანელმა ხელისუფლებასთან მიაღწია, ის იყო რომ, სახლს ოცდაოთხსაათიანი საუწყებო დაცვა დაუყენეს და მუზეუმის მცველს არასამუშაო დღეებში მუზეუმის პირადი მიზნებით გაღება მკაცრად აუკრძალეს.

1996 წელს, “კავკასიურმა სახლმა” მოიპოვა გერმანიის “ტექნიკური თანამშრომლობის საზოგადოების” გრანტი ერთწლიანი კულტურულ-საგანმანათლებლო პროექტისათვის და თანხის საკმაო ნაწილი სმირნოვების სახლის ინტერიერის რემონტს მოახმარა. მაგრამ ეს პრობლემას ვერ წყვეტდა.

წელი წელს მისდევდა და ვინ იცის, რითი დამთავრდებოდა ამ სახლის სიცოცხლე, რომ ნაირა გელაშვილის მოწვევით საქართველოში არ ჩამოსულიყო მისი მეგობარი, ცნობილი გერმანელი ქველმოქმედი და კულტურის ნამდვილი მფარველი, რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფონდის დამფუძნებელი თუ თანადამფუძნებელი, ცნობილ გერმანელ მეწარმეთა გვარის, ჰენლეების შთამომავალი, ბატონი იორგ ჰენლე.

„კავკასიური სახლის“ გაცნობამ ბატონი იორგი ორგვარი გრძნობით აავსო: აღტაცებითა და შეძრწუნებით. აღტაცებით იმის გამო, რომ საკუთარი თვალით დაინახა, რა საშინელ პირობებში მუშაობდნენ თანამშრომლები, რა ერთგულად და თავაუღებლივ ცდილობდნენ, სიცოცხლე არ ჩამქრალიყო უშუქო, მოუწყობელ, ცივ და გაყინულ ოთახებში, როგორ იმართებოდა აქ საინტერესო სემინარები, შეხვედრები, საღამოები… ხოლო შეძრწუნებამ იმის გამო, რომ სახლი აშკარად დაქცევის პირას იყო.

„კი მაგრამ, რომ დაინგრეს, ხომ შეიძლება შიგ მოყვეთ ყველა“? – იკითხა გაოგნებულმა ქველმოქმედმა.

„კი, შეიძლება“ – მიიღო უკვე თითქოს ბედთან შეგუებული ადამიანების პასუხი.

„არა, ამის დაშვება არ შეიძლება, ბოლოსდაბოლოს ჩემი მეგობარი მუშაობს აქ!“ – განაცხადა ბატონმა იორგმა და არც თუ დიდი ხნის შემდეგ ამ ამბიდან ევროპულმა ფონდმა „Horizon“-მა დაიწყო „კავკასიური სახლის“ კაპიტალური რეკონსტრუქცია-რესტავრაცია ცნობილი არქიტექტორის – გივი მეტრეველის ხელმძღვანელობით, ორ წელიწადზე მეტ ხანს რომ გაგრძელდა და ნახევარ მილიონ დოლარზე მეტი დაჯდა.

მაგრამ მანამდე ხომ მეზობლების გაყვანა და მათი ბინებით დაკმაყოფილება იყო საჭირო!

ისევ ფონდი „Horizon“ დაეხმარა ქალაქის მერიას და როგორც იქნა, საშინლად რთული პროცესის შემდეგ აღსრულდა ოცნება! სამივე მეზობელი დაკმაყოფილდა ბინით. შემდეგ კი ნაირა გელაშვილმა ისევ გაუბედა ბატონ ჰენლეს: „იორგ, მითხარი, მუზეუმს რაღა ვუყოთ?“ და ბატონმა იორგმა თავის ახლო ნათესავს და ერთი დიდი ფონდის თავმჯდომარეს, კრუპების ცნობილი გვარის შთამომავალს “ალფრედ კრუპ ფონ ჰოლენ უნდ ჰალბახ”-ს სთხოვა, დახმარება გაეწია „საქართველოს ძალიან მნიშვნელოვანი კულტურულ-საგანმანათლებლო ორგანიზაციისათვის“ და დაეფინანსებინა მისი სამუზეუმო ექსპონატების რესტავრაცია.

და „კავკასიურ სახლსა“ და კრუპის ფონდს შორის გაჩაღებული სკრუპულოზური მიმოწერის შემდეგ ახლა ამ ექსპონატების, სურათების, კარადების, მაგიდების და ა. შ. შეკეთება დაიწყო და ეს პროცესი თითქმის ერთი წელი გაგრძელდა. და რამდენი წინააღმდეგობა შეხვდათ, რამდენი რამე დასძლიეს და აიტანეს ამ ხნის მანძილზე: გართულებები, გართულებები, გართულებები ფინანსთა სამინისტროს, ეკონომიკის სამინისტროს, კულტურის სამინისტროს და რომელი აღარ „ზედა ინსტანციის“ მხრიდან! და „კავკასიური სახლის“ თანამშრომლებმა მაშინ გაოგნებულებმა აღმოაჩინეს ერთი რამ: ქვეყნისათვის სასიკეთო საქმე ოფიციალურ თუ არაოფიციალურ ინსტანციებში ძალზე ცოტა ვინმეს უხაროდა. „მერე ჩვენ რა?“ – იკითხებოდა ანგარებიან მოხელეთა გულგრილ თუ უკმეხ სიტყვა-პასუხში. „კი მაგრამ, ამ დაქცეულ ქვეყანაში, სადაც არაფერი არ შენდება, ასეთი კარგი შენობა და კულტურული ცენტრი რომ იქმნება, რატომ არ გიხარიათ?“ – გულუბრყვილოდ ეკითხებოდნენ თანამშრომლები ხან ვის და ხან ვის.

შენობას კაპიტალურად გაუმაგრეს ფუნდამეტი, დააშენეს მესამე სართული, გათხარეს სარდაფები და შეუქმნეს კაფე, ე.ი. ფაქტიურად, მეოთხე, მიწისქვეშა სართულიც გაჩნდა. ურთულესმა მშენებლობის პროცესმა საშინლად დაღალა ყველა. მთელი ამ ხნის განმავლობაში „კავკასიურ სახლში“ მუშაობა არ შეწყვეტილა: თანამშრომლებმა ისევ ერთ ოთახში მოიყარეს თავი და მტვერში, ბათქაბუთქში, გრუხუნში აგრძელებდნენ ბროშურების, წიგნებისა და ჟურნალის მომზადებას გამოსაცემად. ეგ არის, რომ ზოგს ბრონქები გაუღიზიანდა, ზოგს გულისა და თავის ტკივილები დაეწყო.

მაგრამ ყველას ძალას აძლევდა ფიქრი, რომ სახლი და „მუზეუმი“ გადაარჩინეს, რომ მალე დედაქალაქს ერთი განახლებული, კეთილმოწყობილი, ლამაზი შენობა შეემატებოდა, რომელშიც განთავსებული იქნებოდა საქართველოსა და კავკასიისთვის ძალიან საჭირო ორგანიზაცია „კავკასიური სახლი,“ კულტურის, განათლებისა და სამშვიდობო პოლიტიკის კერა და მისი შემადგენელი ნაწილი: სმირნოვ-თამამშევების „მუზეუმი“, (რომელსაც მუზეუმის სტატუსი არ ჰქონდა, რადგან მიხეილ სმირნოვის ანდერძის თანახმად, იგი ორგანიზაციის ნაწილი უნდა ყოფილიყო და არა დამოუკიდებელი მუზეუმი).

ასეც მოხდა.

გალაკტიონის ქუჩაზე, რომლის ორივე მხარეს ძველი, ლამაზი მაგრამ ძალიან ავარიული სახლები იყო ჩარიგებული, გაჩნდა ერთადერთი აღდგენილი, მოცისფრო- მოვერცხლისფრო, ლამაზი სახლი და ახალმა სახლმა ახალი სიცოცხლე დაიწყო.

მაგრამ… ახალ სიცოცხლესთან ერთად დაიწყო ახალი სიძნელეებიც:

ჯერ კიდევ 90-იან წლებში მწერალთა კავშირმა დაადგა თვალი სმირნოვების სახლს და მისი მისაკუთრება მოინდომა, იქ რესტორნის გახსნის მიზნით. ბატონ ოთარ ნოდიას, ქალბატონ ანიკო წვინარიას, მიხეილ ბეროშვილის და სხვათა დაუღალავი ბრძოლით ეს გეგმა ჩაფუშულ იქნა.

მერე რუსულენოვანი მოქალაქეების რაღაც გაურკვეველმა ჯგუფმა, რომელმაც „კავკასიური სახლის“ პუშკინის საზოგადოებაში მოიყარა თავი, განაცხადა პრეტენზია სახლის საკუთრებაზე, იმ მოტივით, რომ, რახან სახლი რუს კაცს ეკუთვნოდა, ახლაც რუსების საკუთრებად უნდა ქცეულიყო(!). და მათ, ყოვლად გამაოგნებლად, კულტურის სამინისტროში აღმოაჩნდათ ქომაგები. მაგრამ, რადგან მათი მოთხოვნა სრულიად ანტისამართლებრივი იყო (უკანასკნელმა სმირნოვმა ხომ თავისი ქონება ანდრძით გადასცა საქართველოს და იმ ორგანიზაციას, რომლის უფლებამონაცვლეც „კავკასიური სახლი“ გახლდათ), ეს შეტევა მოგერიებულ იქნა.

შემდეგ ვიღაც უცხოელი, ეგზოტიკური ქალბატონი გამოჩნდა, რომელმაც განაცხადა, მე სმირნოვების შთამომავალი ვარო, და მას ყოვლად გასაოცრად საქართველოს მაშინდელ პარლამენტში აღმოაჩნდა მხარდამჭერები.

შემდეგ რუსეთის საელჩომ გადმოდგა უცნაური ნაბიჯი და სახლის ხელმძღვანელობას რამდენჯერმე შესთავაზა, მოდით „კავკასიური სახლი“ „რუსულ სახლად“ გადავაკეთოთ და ჩვენ დაგაფინანსებთო. საელჩოს ზედმეტი არგუმენტების გარეშე განემარტა, რომ „კავკასიური სახლის“ გადაკეთება „რუსულ სახლად“ გამორიცხული იყო.

ეს ყველაფერი შენობის გარემონტებამდე ხდებოდა.

გარემონტების შემდეგ კი ვიღაც კერძო პირებს გაუჩნდათ სახლის ხელში ჩაგდების სურვილი. მართლაც და რა სჯობია, დედაქალაქის ცენტრში მდგარ, ლამაზ, ფაქტიურად უკვე ოთხსართულიან, განახლებულ შენობას! ამ გაურკვეველი ვიღაცეების საეჭვო წრიალიც უშედეგოდ დასრულდა!

საოცარი იყო, რომ „კავკასიურ სახლზე“ ორი მხრიდან ხორციელდებოდა შეტევა: ქართველი ურაპატრიოტები პრესის საშუალებით „ამტკიცებდნენ“, რომ „კავკასიური სახლი“ ანტიქართული სახლი იყო, რადგან იქ ქართველების გარდა სხვა ნაციონალობების წარმომადგენლებიც მსახურობდნენ (!) და რუსეთის ცენტრალურმა მედიამ, კერძოდ, ცენტრალურმა ტელეარხმა „ОРТ“-მ ნამდვილი ომი გააჩაღა ამ ორგანიზაციის წინააღმდეგ და ის ანტირუსულ „ტერორისტულ კერად“ გამოაცხადა. სააგენტო „ინტერფაქსმა“ კი უკვე ევროპაში დაიწყო „კავკასიური სახლის“ დისკრედიტაციაზე ზრუნვა, რათა დაეფრთხო ევროპული ფონდები!

შემდეგ ისევ წამოვიდა შეთავაზება რუსეთის მხრიდან: თბილისში ჩამოსულმა რუსეთის მაღალჩინოსანმა ბატონმა მირონოვმა პირადად ინახულა ნაირა გელაშვილი და შესთავაზა: თბილისში რუსული კულტურის ცენტრის დაარსება გვინდა და ეგებ „კავკასიური სახლი“ გადაგვეკეთებინა „რუსული კულტურის ცენტრად,“ კარგად დაგაფინანსებდითო.

ბატონ მირონოვსაც განემარტა, რომ ეს წარმოუდგენელი იყო.

(ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, როგორც საქმეში ჩახედულმა ხალხმა განგვიმარტა, ასეთი ”კულტურის ცენტრები“ ხშირად აგენტურის ბუდეებიაო).

თან გაუგებარი იყო, რატომ არ შეეძლო რუსეთს თავისი „კულტურის ცენტრისთვის” სხვა შენობა შეეძინა, ნუთუ საამისო სახსრების გაღება უჭირდა?

საქმეს ნათელი მოსკოველმა მეგობარმა ჟურნალისტებმა მოჰფინეს: „ვიდრე თქვენს ორგანიზაციას „კავკასიური სახლი“ ჰქვია და ერთერთ უმთავრეს მიზნად კავასიელი ხალხების დამეგობრებას, მათ თანამშრომლობას ისახავს, რუსეთი არ მოგასვენებთ. რაკი უარი მიიღო, სხვა მეთოდებით გაგრძელდება ბრძოლა. სავარაუდოა, რომ ვინმე თქვენსავე წრეში და ხელისუფლებაში ჰყავდეს დასაყრდენიო.“

მართლაც, 2008 წლის გაზაფხულზე (სახელისუფლო) გაზეთში „24 საათი“ დაიბეჭდა ცნობილი რუსი ინტელიგენტების წერილი, თითქოს „სმირნოვების მუზეუმი“ მოუვლელი და დაუცველია და განადგურების პირასაა მისული. და რაც მთავარია: თითქოს „კავკასიური სახლი“ სმირნოვების სახლშია შეჭრილი, (ანუ ოკუპირებული აქვს!). ისინი თხოვნით მიმართავენ საქართველოს პრეზიდენტს, სასწრაფოდ მიიღოს ზომები მუზეუმის გადასარჩენად…(არადა, ცოტა ხნით ადრე ეს გაზეთი თავად იუწყებოდა, როგორი მოვლილი, შენახული და დაცულია სმირნოვების მუზეუმი).

ყოვლად გასაოცრად „კავკასიურმა სახლმა“ ვერც პირველი არხის, ვერც „რუსთავი 2“-ის საშუალებით ვერ მიაღწია, სიმართლე მიეტანა საკუთარ ხალხამდე, კერძოდ, რომ რუსი მოქალაქეების წერილი ცილისწამებასა და ინტრიგას წარმოადგენდა, და რომ „კავკასიური სახლი“ კი არ იყო შეჭრილი „სმირნოვების სახლში“ არამედ, „სმირნოვების სახლი“ იყო „კავკასიური სახლის“ მიერ რესტავრირებული, ახალი, სამსართულიანი შენობის ნაწილი. „კავკასიურ სახლს“ არაოფიციალურად შეატყობინეს, რომ ეს წერილი თბილისში, კერძოდ, ე. წ. რუსულ კლუბში“ იყო შეთხზული, და მის შეთხზვაში მონაწილეობდნენ თავად პუშკინის მემორიალის მცველი ალექსანდრ სვატიკოვი და რუსული მედიის ჟურნალისტი რობაქიძე. მათ რუსი ინტელიგენტები, როგორც ჩანს, შეცდომაში შეიყვანეს და იარაღად გამოიყენეს. მაგრამ რისი მიღწევა სურდათ წერილის რეალურ ავტორებს, ან ვინ იდგა მათ ზურგს უკან?

კულტურის სამინისტრომ სასწრაფოდ განაცხადა ტელევიზიით, რომ სმირნოვების საოჯახო ექსპონატებს უმოკლეს ხანში მუზეუმის სტატუსს მიანიჭებდნენ. ამის წინააღმდეგი „კავკასიური სახლი“, კაცმა რომ თქვას, არასოდეს ყოფილა, მაგრამ ახლა „კავკასიურ სახლთან“ არავინ არაფერს არკვევდა და ათანხმებდა. და მისი თანამშრომლები მხოლოდ ტელევიზიით იგებდნენ რაღაც მოულოდნელი გადაწყვეტილებების შესახებ. მაშ სად, რომელ კულისებში წყდებოდა ეს საქმე? და რატომ ასეთი დაჩქარებული წესით?

ხელისუფლებიდან გამოჟონა ინფორმაციამ, რომ ან „კავკასიური სახლის“ მთელი შენობა ან მისი ნაწილი საქართველოს მთავრობამ რუსეთს აღუთქვა „რუსული კულტურის ცენტრის“ მოსაწყობად, და რომ იმ ცენტრში ბინას დაიდებს „რუსული კლუბი,“ რომელიც ახლა უადგილობის გამო გრიბოედოვის თეატრსაა შეფარებული. არავინ იცის, სწორეა თუ არა ეს ინფორმაცია, მაგრამ ის კი ნამდვილად გაირკვა, რომ კულტურის სამინისტროს თანამშრომელი, „კავკასიური სახლისადმი“ ტრადიციულად მტრულად განწყობილი

ქალბატონი ინგა ქარაია კარგა ხანი იყო ცდილობდა, ეჭვქვეშ დაეყენებინა ”კავკასიური სახლის” იურიდიული უფლება შენობაზე. იგი თურმე აგულიანებდა ერთი ორგანიზაციის ხელმძღვანელს, პრეტენზია გაეცხადებინა, შენობა „კავკასიურ სახლს“ კი არა, ჩვენ გვეკუთვნისო, რასაც ვერ მიაღწია.

„კავკასიური სახლის“ თანამშრომლებმა მოიწვიეს ფართო საზოგადოება, ჟურნალისტები, მწერლები, ნაციონალურ უმცირესობათა წარმომადგენლები და შეატყობინეს საქმის ვითარება. საზოგადოებამ მიიღო დოკუმენტი, სადაც გამოთქვა შეშფოთება ამ მნიშვნელოვანი ორგანიზაციის წინააღმდეგ დაწყებული, გაურკვეველი ბრძოლისა და ინტრიგის გამო და მოუწოდა ხელისუფლებას არ დაეშვა მისი რაიმენაირი შევიწროება. შემდეგ თანამშრომლებმა წერილი მისწერეს საქართველოს პრეზიდენტს და სთხოვეს სწვეოდა „კავკასიურ სახლს,“ რათა ადგილზე გასცნობოდა მის კულტურულ- საგანმანათლებლო და სამშვიდობო საქმიანობას, სმირნოვების ექსპონატებიც საკუთარი თვალით ენახა და დარწმუნებულიყო, რომ ისინი მოვლილი და დაცული იყო. სტუმრობის სიყვარულით გამორჩეული პრეზიდენტისაგან „კავკასიურ სახლს“ არც პასუხი ღირსებია და არც ვიზიტი. ასევე არ ეღირსა პასუხი არც კულტურის მინისტრ გიორგი გაბაშვილისაგან და არც პრეზიდენტისაგან ევროპულ ფონდ „Horizon“-ს, რომელმაც მოინდომა, გაერკვია, რა ხდებოდა „კავკასიური სახლის“ თავს და ხელისუფლებას პრობლემის გადაჭრის საკუთარი ვარიანტი შესთავაზა. ასევე, არ მოისურვა სახლისა და პრობლემის ადგილზე გაცნობა გიგა ბოკერიამ, თუმცა თავიდან თანხმობა განაცხადა.

ამასობაში დაიწყო აგვისტოს ომი და რუსეთმა მოახდინა ჩვენი ტერიტორიების ოკუპაცია.

უამრავი ქართული სოფელი გაპარტახდა და დაიკარგა. ათი ათასობით ქართული ოჯახი უსახლკაროდ დასტოვა.

სხვათა შორის, „რუსული კლუბის“ ერთმა წევრმა, შესანიშნავმა პოეტმა და ლიტერატორმა ინა კულიშოვამ ნამდვილი პატრიოტიზმი გამოამჟღავნა და ოპერატიულად შექმნა ინტერნეტ-დღიური, რისი მეშვეობითაც მთელ მსოფლიოს გააგებინა, რას სჩადიოდა რუსეთი საქართველოს მიმართ. შედეგად „რუსულმა კლუბმა,“ რომელსაც არასოდეს განუცხადებია პროტესტი რუსეთის აგრესიულ ქმედებათა წინააღმდეგ, პოეტი ქალი აიძულა დაეტოვებინა მისი შემადგენლობა.

„კავკასიურმა სახლმა“ მუზეუმის საკითხის გასარკვევად მიიწვია კულტურის ახალი მინისტრი ნიკა რურუა. მინისტრმა არც უპასუხა და არც ეწვია. სამაგიეროდ მისი მოადგილე ორჯერ ესტუმრა ბატონ ალექსანდრე სვატიკოვს მუზეუმში, (სამუშაოს დამთავრების შემდეგ, ანუ წესის დარღვევით, და დაცვას შეურაცხყოფა მიაყენა) ისე რომ ამის შესახებ „კავკასიური სახლის“ ხელმძღვანელებმა არაფერი იცოდნენ.

ახლახან კი „რუსულმა კლუბმა“ და საქართველოს კულტურის სამინისტრომ ერთობლივად გამოსცეს ალბომი „სმირნოვების მუზეუმი“, ისე რომ „კავკასიური სახლისათვის“ არც არაფერი შეუტყობინებიათ და მისი თანამშრომლები კულტურის სამინისტროში გამართულ პრეზენტაციაზეც კი არ მიუწვევიათ (!).

ალბომთან დაკავშირებით გაზეთ „რეზონანსში“ გაჩნდა ინტერვიუ სმირნოვების მუზეუმის მცველ ალექსანდრე სვატიკოვთან, რომელიც ამავე დროს „რუსული კლუბის“ ერთერთი წამყვანი წევრი და ძვირადღირებული, რუსულენოვანი ჟურნალის „რუსული კლუბის“ რედაქტორია და ქალბატონ ინგა ქარაიასთან. (ჟურნალი ტრადიციულად სიტყვას არ ძრავს რუსეთ-საქართველოს საშინლად გართულებულ ურთიერთობებზე, იმ უბედურებებზე, რასაც რუსეთი გვატეხს თავს). ისინი აღტაცებულნი ლაპარაკობენ სმირნოვების საგვარეულო ექსპონატების დიდ მნიშვნელობაზე, „რუსულ კლუბზე“ და იმაზე, რომ მალე „კავკასიურ სახლში“ სმირნოვების მუზეუმი გაიხსნება.

არც ერთი სიტყვით არ არის ნახსენები არც ოთარ ნოდიას, არც სახლის ქართველი თანამშრომლების, არც ნაირა გელაშვილის, არც ევროპული ფონდების, მაშასადამე, ქართულ-ევროპული ღვაწლის შესახებ, ურომლისოდაც დღეს აღარც სმირნოვების სახლი და აღარც ის მუზეუმი აღარ იარსებებდა. (და ჟურნალისტ ლელა ოჩიაურს ეს ოდნავაც არ ხვდება თვალში).

სმირნოვების ექსპონატების მცველმა ალექსანდრე სვატიკოვმა საჭიროდ არ ჩათვალა ალბომის თუნდაც ერთი ეგზემპლარი გადაეცა იმ ორგანიზაციებისათვის, ვინც გადაარჩინეს სმირნოვების სახლიცა და ექსპონატებიც: „კავკასიური სახლისთვის“, ევროპულ ფონდ „Horizon“-ისთვის და გერმანულ ფონდ „ალფრედ კრუპ ფონ ჰოლენ უნდ ჰალბახისათვის.“

თავად ალბომში, ისევე როგორც ზემოხსენებულ ინტერვიუში სამაგალითო უმადურობით და უტიფრობით ხაზია გადასმული „კავკასიური სახლისა“ და ევროპული ფონდების მთელ ამაგზე, დამახინჯებულია ფაქტები, გაყალბებულია სინამდვილე და „კავკასიური სახლის“ მთელი როლი ისეა წარმოდგენილი, თითქოს იგი შეჭრილია „სმირნოვების სახლში.“

აი, ასე მოქმედებენ ფარული ოკუპანტები.

ყველასათვის ცხადია, რომ ამას ვერც ალექსანდრე სვატიკოვი გაბედავდა დამოუკიდებლად, ვერც ქ-ნი ინგა ქარაია და ვერც „რუსული კლუბი.“

სხვა თუ არაფერი, ეს სამართლებრივი საქმეა.

მაშ, რაშია საქმე? ნუთუ მართალია ”ზემოდან” გამოჟონილი ინფორმაცია: რომ ხელისუფლება რუსეთს შეჰპირდა „კავკასიური სახლის“ შენობას, იქ „რუსული კულტურის ცენტრის“ მოწყობის მიზნით? და მუზეუმი, რომელსაც რეალურად არაფერი პრობლემა არ ჰქონდა, აქ მხოლოდ საბაბია?

ამასობაში კი გრძელდება საქართველოს ტერიტორიის მცოცავი ოკუპაცია რუსეთ- საქართველოს მთელ საზღვარზე.

საქართველო-რუსეთის საზღვარზე ყველა სიმაღლეს რუსები აკონტროლებენ. საუბედუროდ, საქართველოს მრავალი მოქალაქე ოცნებობს რუსეთის მიერ საქართველოს საბოლოო ოკუპაციაზე. ისინი ელიან.

აქედან ხომ არ მოდის „ალბომის“ ავტორთა – ”რუსული კლუბის” ზოგი წევრის გაუგონარი თავხედობა და სიმშვიდე?

ჰო, ყველაფერი უცნაურად ეწყობა. ერთი ეს არის, რომ ევროპულ სასამართლოებს მსგავსი უცნაურობანი არ უყვართ. და ევროპულ ფონდ „Horizon“-სა და კულტურის სამინისტროს შორის დადებული ხელშეკრულებით, თუ „კავკასიურ სახლს“ თავის მიერვე აღდგენილ შენობაში შეავიწროებენ და აიძულებენ იგი დატოვოს, საქმეს ჰააგის სასამართლო განიხილავს.

ეჰ, ისევ ევროპა თუ დაგვიცავს ყველანაირი უსამართლობისაგან.

 ”კავკასიური სახლის” პრეს-სამსახური