ონლაინ ტრენინგი – „კონფლიქტი, მშვიდობა და მშვიდობის ლიდერები“

ვიწვევთ 18 დან 30 წლამდე ახალგაზრდებს  ონლაინ ტრენინგში – „კონფლიქტი, მშვიდობა და მშვიდობის ლიდერები“ მონაწილეობის მისაღებად.

ტრენინგი ჩატარდება 16-18 ივლისს ახალგაზრდებისთვის, ვინც დაინტერსებული არიან კონფლიქტების მართვისა და მშვიდობის მშენებლობის საკითხებით.

სამი დღის განმავლობაში მონაწილეებს საშუალება ექნებათ, გამოიმუშაონ  უნარები,  რომლებიც დაეხმარებათ მშვიდობის კულტურის გაძლიერებასა და  სხვადასხვა სამშვიდობო პროცესებში მათი, როგორც მშვიდობის ლიდერებად  ჩამოყალიბებაში. ტრენინგის ფარგლებში მონაწილეები შეხვდებიან ახალგაზრდა ლიდერებსა და დარგის სპეციალისტებს, მათთან ერთად განიხილავენ კონფლიქტების ეტაპებს,  ტრანსფორმაციულ პროცესებსა და კონფლიქტის გადაწყვეტის ხერხებს; ასევე საშუალება ექნებათ, გაიგონ მეტი ქართულ-აფხაზური კონფლიქტის ისტორიასა და დღევანდელობაზე.

ტრენინგს გაუძღვებიან

გიორგი კანაშვილი |  კონფლიქტოლოგი;

ნინო გაბაძე | ტრენერი; ახალგაზრდა მშვიდობის ლიდერთა კავშირის წევრი, International Alert-ისა და კავკასიური სახლის საერთო პროექტ “ახალგაზრდული დიალოგი სამოქალაქო აქტივიზმისთვის” კურსდამთავრებული;

მარიამ ბოჭოიძე | ტრენერი; კავკასიური სახლის, შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და ამერიკის საელჩოს სტაჟიორი; საერთაშორისო პოლიტიკისა და დიპლომატიის მაგისტრის კანდიდატი;

ელენე ჩარგაზია | სპიკერი; იურისტი; ახალგაზრდული სამშვიდობო ინიციატივა – მე-16 ელემენტის ბლოგერი;

გიორგი ლაზარიაშვილი | სპიკერი; საჯარო სამართლისა და პოლიტიკის მაგისტრი; International Alert-ისა და კავკასიური სახლის საერთო პროექტ “ახალგაზრდული დიალოგი სამოქალაქო აქტივიზმისთვის” კურსდამთავრებული;

განაცხადების მიღების ბოლო ვადაა – 10 ივლისი

განაცხადის ფორმის შესავსებად გადადით შემდეგ ბმულზე – https://forms.gle/gLs9yhx1jgZ9Ln4NA

მეტი ინფორმაციისთვის ჩამოტვირთეთ დოკუმენტი – https://drive.google.com/file/d/1RGjdOZf4EOHbH7aSh5Gq3tWc8XkHRdgU/view?usp=sharing

დამატებითი ინფორმაციისთვის დაგვიკავშირდით: info.conflictandpeace@gmail.com

კონკურსი მცირებიუჯეტიანი კულტურული პროექტების წასახალისებლად

,,კავკასიური სახლის” პროექტი ,,კულტურის კალენდარი” 2004 წლიდან მიმდინარეობს და მის ფარგლებში ყოველწლიურად 30-მდე კულტურული ღონისძიება იმართება, როგორც თბილისში, ასევე საქართველოს რეგიონებში.

2015 წლიდან პროექტს ღია კონკურსის სახე მიეცა. კონკურსში მონაწილეობის მიღება შეუძლიათ საქართველოში დარეგისტრირებულ საზოგადოებრივ ორგანიზაციებს.

კონკურსის ფარგლებში დაფინანსდება მცირებიუჯეტიანი (500 ლარის ოდენობით) ინიციატივები კულტურის სფეროში და ერთჯერადი ღონისძიებები, როგორიცაა: გამოფენა, პერფორმანსები, კონცერტი, ლიტერატურული თუ მუსიკალური საღამო და სხვა. დაფინანსებული პროექტების განხორციელებისას აუცილებელია შესრულდეს ახალი კორონავირუსის (COVID-19) გავრცელების თავიდან აცილების მიზნით არსებული რეკომენდაციები.

ღია კონკურსის ფარგლებში დაფინანსებული ღონისძიებების ჩასატარებლად, ორგანიზაციებს შეუძლიათ ისარგებლონ ,,კავკასიური სახლის” ინფრასტრუქტურით (გარე ეზო და სხვ.). ამგვარი საჭიროების შემთხვევაში აპლიკანტმა წინასწარ უნდა აცნობოს ორგანიზაციას.

კონკურსის ფარგლებში არ დაფინანსდება პოლიტიკური პარტიები, პოლიტიკური შინაარსის ღონისძიებები და შესაბამისი ორგანიზაციები. კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად საჭიროა თანდართული განაცხადის შევსება (იხილეთ შესავსები ფორმა).

დამატებითი პირობები

  • კონკურსში მიიღება მხოლოდ საზოგადოებრივი ორგანიზაციების განაცხადები.
  • საპროექტო განაცხადს თან უნდა ჰქონდეს დართული ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან

განაცხადის შემოტანის ბოლო ვადაა მიმდინარე წლის 18 ივნისი, 18:00 საათი.

კონკურსის შედეგები ცნობილი გახდება 23 ივნისს.

გაითვალისწინეთ: პროექტის ფარგლებში დაგეგმილი საქმიანობის განხორციელება უნდა დასრულდეს მიმდინარე წლის 19 სექტემბრამდე!

შევსებული პროექტის განაცხადი გთოხვთ გამოგვიგზავნოთ შემდეგ მისამართზე: info@caucasianhouse.ge

გთხოვთ წერილის საგანში მიუთითოთ „კულტურის კალენდარი“

დამატებითი შეკითხვებისთვის დაუკავშირდით პროექტის კოორდინატორს, მარიკა ტყეშელაშვილს შემდეგ ელ.ფოსტაზე – marika.tkeshelashvili@gmail.com

ნამოხვანჰესი – ზუსტი წყალგამყოფი, ანუ ბრძოლა „მყრალი გუბეების რაინდების“ წინააღმდეგ

საუბარი მწერალ ნაირა გელაშვილთან

ქალბატონო ნაირა, როგორ ფიქრობთ, პოლიტიკა  განსაზღვრავს ხალხის ცხოვრებას, თუ ცხოვრება პოლიტიკას?

ჩემი აზრით, თანაბრად. ყოველ შემთხვევაში, ჩვენს დროში ძალიან მძაფრად  გამოიკვეთა ის, რაც თავის დროზე ნაპოლეონმა თქვა: ბედისწერა პოლიტიკააო! მართლაც ასეა, უკანასკნელი 30 წლის მანძილზე  საქართველოს თავს დატეხილი უბედურებები ამდენი მსხვერპლი  (1989 წლის 9 აპრილი, სისხლიანი კონფლიქტი ოსებთან, აფხაზეთის ომი,  სააკაშვილის  სისხლიანი რეპრესიები: 7 ნოემბერი, 6 ივნისი, 26 მაისი; 2008 წლის ომი; ოცნებისეული 20 ივნისი, სულ პოლიტიკოსების დამსახურებაა!  მაგრამ „პოლიტიკოსები“ ჩვეულებრივ, კარგად  გრძნობენ, რა გაუვათ ხალხთან, რითი შეუძლიათ ხალხის მოხიბვლა, თუ მოტყუება, ან რას შეეგუება საზოგადოება.

რაც შეეხება ქართულ ოპოზიციას, მღვდელ გაპონს ამათზე ერთგული მემკვიდრე და მიმდევარი არ გასჩენია. მას  მუდამ  (არასაკმარისად  დაკვირვებული) ხალხი მიჰყავს სამსხვერპლოზე ზვარაკად, დარწმუნებულს, რომ ადვილად მოახდენს ძალადობის  პროვოცირებას და სისხლის ტალღაზე ადვილად შეცურდება სასახლეში. ასე იყო 9 აპრილს, 26 მაისს, 20 ივნისს…   პროვოკაციის გარდა არაფერი შეეძლოთ და შეუძლიათ. ამ ხალხმაც ვეღარ ისწავლა ჭკუა! მოკლედ, რაც ხელისუფლება, ის ოპოზიცია! რაც ერი, ის ბერი და ის პოლიტიკოსები. (ჰო, ზოგჯერ ხელისუფლება ჯობია ხალხს: მაგალითად: ხელისუფლება ასუფთავებს ქუჩებს, ხალხი კი ქუჩებს, ეზოებსა და სადარბაზოებს ნაგვით ავსებს, ასეთ ხალხს არც ხელისუფლება სცემს პატივს).

დიახ. ეგ ნამდვილად მასეა.  მაგრამ რას ფიქრობთ, რეალურად  რა  და ვინ მართავს ჩვენს ქვეყანას? ამის შესახებ რა აზრს აღარ გადააწყდებით ჩვენს მედიასა თუ სოციალურ ქსელებში.

უნდა შევთანხმდეთ, რომ საქართველოში არც პოლიტიკა  არსებობს და არც პოლიტიკური პარტიები არსებობენ. არც ხელისუფლებაა და არც ოპოზიცია. მათ უბრალოდ ასე ჰქვიათ.  საქართველოში რეალურად არსებობს და ყველაფერს წარმართავს ავადხსენებული ველური კაპიტალიზმი, კაპიტალიზმი ქვისა და რკინის სახით; უწესო, ცრუ და უმოწყალო,  რომელიც არ სცნობს არც კანონს, არც სამშობლოს, არც ადამიანს, არც სასიცოცხლო სივრცეს, არც არანაირ სულიერ ღირებულებას. აღიარებს მხოლოდ ფულს, კარიერას, მოგებას ნებისმიერი საშუალებით. აი, ამ ფენომენის არაადამიანურ გრიმასას ყოველ წუთს ვხედავთ, ყოველ წუთს თვალებში გვიყურებს. ქვეყანას მართავს საგანგებოდ შექმნილი და გადანახული კომპრომატები, კორუფცია (ფელინის სიტყვებით „ჩვენი საზოგადოების ცემენტი“), უზარმაზარი წურბელები: ბანკები. დედაქალაქის მთავარ შემოსასვლელში, ყოვლად სამარცხვინოდ, კაზინოების უზარმაზარი სარეკლამო ბანერები  გვეგებება, რაც ნიშნავს: „კეთილი იყოს  თქვენი მობრძანება „ბანანის რესპუბლიკაში“ (ო’ჰენრი რომ გავიხსენოთ).

და რატომ უნდა უნდოდეს ადამიანს საქმედ გაიხადოს ის, რისი ნიჭიც არა აქვს? პოლიტიკოსებს ვგულისხმობ ამ შემთხვევაში.

რა ნიჭი? ქვეყანაში, რამდენი ხანია,  უმუშევრობაა, სიღარიბეა,  თანდათან უამრავი  დეკვალიფიცირებული და საქმეს აცდენილი ადამიანი დაგროვდა. წესიერი შრომით თავს  ძლივს თუ შეინახავ. რა უნდა ქნან? მათგან მავანნი, ყველაზე უფრო  ელასტიურები,  რაღაც ჯგუფებს, ვითომ პარტიებს ქმნიან და  ე. წ. პოლიტიკაში მიდიან მუქთა ხელფასის, ათასგვარი პრივილეგიების, გავლენებისა და შემდეგ დიდი პენსიის მოსაპოვებლად. ამათგან  უმეტესობა სამსახურში უდგება  ადგილობრივ თუ  გლობალურ კაპიტალიზმს, ბანკებს, რაღაც კორპორაციებს. ანდა,  თავად კაპიტალდამგროვებლები, მილიონრები, ბანკირები,  მევახშეები, უმეტესად  გაუნათლებელი ხალხი ჯდება პარლამენტში და თავად  მფარველობს თავის  ბიზნესს: ბიზნესს, რომელიც, ჩვეულებრივ, ადამიანის, ბუნებისა და ქვეყნის  წინააღმდეგ არის მიმართული. ეს პარტიული და ფინანსური კლანები თავიანთ ტელევიზიებთან ერთად სრულიად ჩაკეტილ, მრუდე და უმომავლო სივრცეს ქმნიან. ერთი ნახეთ, რა უგემოვნობა, უმეცრება  და ვულგარულობაა მაგათ ტელევიზიებში გაბატონებული! ფსიქიური აშლილობის ზღვარს რომ უახლოვდება. შემთხვევით  ჩართავ და გგონია, რომ ან ფსიქიტრიული კლინიკის ფილიალში მოხვდი, ან საჯარო სახლის. ტელეწამყვანების გონებრივ შეზღუდულობასა და რეტროგრადულობას ხომ საზღვარი აღარა აქვს!

ჩვენი საზოგადოების  შემხედვარეს  ძველი ჩინური  ნათქვამი მახსენდება: „სირცხვილია იყო მდიდარი იქ, სადაც კანონი არ მოქმედებს, და სირცხვილია  ღარიბად დარჩე იქ, სადაც სამართალია“.

ბოლო ხანებში საქართველოში განვითარებულმა  პოლიტიკურმა, უფრო სწორად ფსევდოპოლიტიკურმა პროცესებმა საერთაშორისო მასშტაბი მიიღო… რაღაცნაირად მაინც უნდა შეაფასდეს ალბათ…

რა უნდა ვთქვათ. უღირსობისა და უთავმოყვარეობის  ყველა რეკორდი მოხსნა ე.წ. ოპოზიციამ ამ ბოლო ექვს თვეში: მთლიანად  შეერწყა  ყოფილ ქართულ ფაშიზმს,  ანუ    „ნაციონალურ (სინამდვილეში ანტინაციონალურ) მოძრაობას“,   გამოფიტული  კურტიზანი ქალივით ბოლომდე დანებდა  მანიაკალური პარანოიით  შეპყრობილ ძებნილ  ლიდერს; დაიხვია თავზე ევროპა და ამერიკა, არბენინა ელჩები და დესპანები წინ და უკან; ახვეწნინა და ამუდარებინა, შედით პარლამენტში,  რომ დროზე დაიწყოს  ხელისუფლებამ მუშაობაო, მაგრამ  ისინი  უთავმოყვარეოდ   გაჯიქდნენ, რადგან მონუსხულებივით მისჩერებოდნენ  სამშობლოს უარმყოფელი,  აწ უკრაინელი დირიჟორის  ხელების ქნევას.  ბოლოს კი, აი, ასე  ცხვრებივით  შელაგდნენ პარლამენტში! მოკლედ, „ოპოზიციამ“  ისევე მოგვჭრა თავი ქვეყნის შიგნით,  როგორც ქვეყნის გარეთ   ქართულმა კრიმინალურმა სამყარომ, კანონიერი ქურდების  საძმოებმა, ევროპის ქალაქები რომ აიკლეს ძარცვით. გარშემო ქვეყანა იქცევა, აქეთ ყარაბაღის ამბები, სამხრეთ კავკასიაში ძალთა ასეთი გადანაწილება, იქით ისრაელ-პალესტინის ეს საშინელი სამხედრო დაპირისპირება, უდიდესი საშიშროება  თავად სიცოცხლისათვის მთელ პლანეტაზე: გლობალური დათბობა და ეკოლოგიური კატასტროფები. და  ვერცერთი ჩვენი ოპოზიციონერისა თუ ხელისუფალის სახეზე  ვერ წაიკითხავთ, რომ გრძნობენ, სად და როდის ცხოვრობენ, რომ ოდნავ მაინც გრძნობენ ხდომილებასა და საფრთხეებს.

თქვენი აზრით, „ქართული ოცნება”  როგორ უნდა მოქცეულიყო? რა არ შეეძლო? რა შეეძლო და ვერ გააკეთა

ხელისუფლება  რაღაცას  არ აკეთებს, თუ ვერ აკეთებს, ძნელი დასადგენია, რადგან ჩვენ კულუარებს ვერ ვხედავთ.  მაგრამ ჩვენ  ვიცით, თუ რა  უ ნ დ ა  გააკეთოს, რა ვალდებულება აქვს, რა  სჭირდება ქვეყანას და საზოგადოებას, რომელმაც ის გარკვეული პირობით აირჩია და დაიქირავა. მერე ისტორიას მიზეზები აღარ აინტერესებს, რა რატომ ვერ გააკეთე.

ძლივს მოვესწარით იმას, რომ ეს ყოვლად  დესტრუქციული,  დამნაშავე  ნაციონალური მოძრაობა აღარ უნდა გვეხილა პარლამენტში!  საზოგადოება ზეიმობდა, გვეშველაო.  არა! გინდა თუ არა, უამათოდ ერთი დღე არ უნდა ისუნთქოთო! – ბრძანეს გარედან. და ქართულმა ოცნებამაც, უკვე, კარგა ხანია,  გვარიანად გარიგებულ-შერიგებულ- მორიგებულმა თავის მეტოქესთან,  კარგად მორგებულმა ამ თავის სიამის ტყუპისცალს,   ყელი გამოიღადრა ხვეწნა-მუდარით: შემოდით და შემოდითო. შევხედოთ ახლა ამას არა თანამეხროვე პოლიტიკური სტანდარტებით, არამედ ელემენტარული ლოგიკით:  ჯერ იყო და ეს დამნაშავე ძალა ვერ თუ არ გაასამართლე და ვერ აკრძალე, რასაც 2012 წელს დაპირდი შენს ქვეყანას. ბოლო  რვა  წელი „ნაცების“ ზნეობრივმა უტიფრობამ პარლამენტსა და მედიაში მათგან ნაწამებ, გაძარცულ, შეურაცხყოფილ ხალხს,  ყველა  ღირსებაშენარჩუნებულ ადამიანს კანი გადააცალა ნერვებზე! მოხდა სასწაული,  თვითონვე ამბობენ უარს პარლამენტში შემოსვლაზე და შენ კალთებს ახევ, შემოდიო?!  რატომღა სთხოვ საზოგადოებას, გენდოს და პატივს გცემდეს

ჩვენთვის, ხალხისთვის,  ყველაზე კარგი, რაც შეიძლებოდა ამ  ბალაგანიდან  გამომდნარიყო, ის იყო, რომ  ქართულ ოცნებას არ მიექცია  ყურადღება არავისთვის  (გარეთებისთვის თუ შიგნითებისთვის),  მიეღო კანონი და დეპუტატთა რიცხვი შეემცირებინა. რად უნდა ჩვენს პატარა ქვეყანას 150 დეპუტატი, საიდანაც აბსოლუტურ უმრავლესობას ტყუილად ვარჩენთ 150 – ის ნაცვლად 80 რომ გვყოლოდა სარჩენი, სიტყვაზე, ხომ რაღაც ხეირს მაინც ნახავდა ქვეყანა ? „ოოო, ეს ხომ უკანონობა იქნებოდა! ერთპარტიული პარლამენტი როგორ, როგორ  შეიძლება!“-   ის ხომ შეიძლება, პარლამენტში მკვლელები, მძარცველები, პატიმრების მწამებლები და მათი  ლეღვის ფოთლები  რომ ისხდნენ! ჰოდა, სხედან ახლა. მაგრამ საიდან ქართულ ოცნებაში ასეთი პიროვნული ძალა და გაბედულება!

და რაც მთავარია: გინდა  ოცი პარტია იჯდეს ახლანდელ  ქართულ პარლამენტში, შინაარსობრივად ის მაინც ერთპარტიული გამოვა, რადგან ყველა პოლიტიკური ძალა თუ ერთეული კლანურ-ოლიგარქიულ კაპიტალიზმს ემსახურება, ან თავად  წარმოადგენს მას. აბა, მითხარით, რა იდეები აქვთ? განა იქ  სერიოზული აზრებისა და იდეების უანგარო  ჭიდილისთვის მოგიკრავთ თვალი თუ ყური? ზოგადი განათლება და აზროვნების უნარი დაგილანდავთ?

ერთი სიტყვით, არაფერი ნამდვილი პარლამენტში  და მათ პარტიულ ტელევიზიებში არ ხდება და არ მოხდება.

და სად ხდება „ნამდვილი“ ჩვენს სინამდვილეში?     

რიონის ხეობაში. განგების ძალით აქ რაღაც სასწაული აღმოცენდა ხალხის წიაღიდან: ნამდვილი, სუფთა, წრფელი სულისკვეთება ადამიანებისა, რომლებიც მხოლოდ თავის ხეობას კი არ იცავენ წყალში ჩაძირვისაგან, სინამდვილეში საქართველოს გადარჩენას ეწირებიან. ნამოხვანის მოვლენამ გააჩინა უზუსტესი წყალგამყოფი:  მომავალი  საქართველოს მოქალაქეებად მხოლოდ ისინი გამოდგებიან, ვინც დღეს გულწრფელად და საქმის ცოდნით ეწინააღმდეგება  ამ მოღალატეობრივ ხელშეკრულებას თურქულ მხარესთან, ჩვენი ულამაზესი მიწა-წყლის  გაყიდვას, აოხრებასა და წყალში სამუდამოდ ჩაძირვას.  აი, შეხედეთ და დაინახავთ, ვინ საით დგას.

ბევრს არ ესმის,  რატომ  ემსახურება რიონის ხეობის მცველთა პროტესტი მთელი საქართველოს გადარჩენას?

იმიტომ რომ, ახლანდელი  ხელისუფლება მხოლოდ  გიგანტური  ნამოხვანჰესით, ხუდონჰესით და ნენსკრაჰესით კი არ ანადგურებს საქართველოს ბუნებას, არამედ ასორმოცდაათამდე ჰესის აშენება ანუ ყველა მდინარისა და შენაკადის დაგუბება  აქვს გადაწყვეტილი! და ეს გეგმა, რომელიც ტექნოკრატიული შიზოფრენიის მანიფესტაციაა და საქართველოს სრული ეკოლოგიური კატასტროფით ემუქრება, თავის დროზე სააკაშვილის თავში აღმოცენდა! სხვა რაღა საბუთი გინდათ იმის დასამტკიცებლად, რომ „ქართულ ოცნებასა“ და „ნაციონალურ მოძრაობას“ შორის მსოფლმხედველობრივად არავითარი განსხვავება არ არის!  ორივენი  ცხონებული  მულტიმილიონერის, კახა ბენდუქიძის, მიერ  ნაზეიმებ  „ოქროს ხბოს“  შეჰბღავიან ხბოს აღტაცებით და თავში არაფერი ებადებათ   აღვირახსნილი „თავისუფალი ბაზრის“ , „ყველაფერი იყიდება“ -ს ფილოსოფიის გარდა. ხომ გახსოვთ, რას ღაღადებდა ბატონი კახა: საქართველოს არაფერი აქვს სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი და ყველაფერი უნდა გავყიდოთ, სინდისის გარდაო!  ანუ იმის გარდა, რაც მათ არ გააჩნდათ. და აი, შედეგიც ამ ჩარჩ-ვაჭრობისა,  ფულისა და მოგების კულტისა:  მთელი საქართველო გაყიდულია! გარეჯიცა და რიონის ხეობაც! საყდრისი კი – მსოფლიო კულტურის უნიკალური განძი – აფეთქებულია! საერთოდ, საქართველოს ხალხმა ჯერ არც იცის, რისი მფლობელია კიდევ, რა დარჩა, როცა ამას გამოვარკვევთ, უკვე გვიან იქნება.

განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს  ეკონომიკის მინისტრ  ნათია თურნავას მედგარი სახება: შევარდნაძის პერიოდიდან მოკიდებული, ეს ქალბატონი სულ საქართველოს ეკონომიკის სფეროში ტრიალებს  (როგორც ამბობენ, მოსკოვის  ხელშეწყობითაც) და სულ საპასუხისმგებლო თანამდებობებზე. შეგახსენებთ: ის კახა ბენდუქიძის მოადგილეც იყო. ნაცვლად იმისა, რომ პასუხი ეგო  ჩვენი ეკონომიკის სრულ დაცემაზე და ხალხის გაღატაკებაზე,  ისევ წარბშეუხრელად  აგრძელებს თავის ანტიხალხურ თეორიასა და პრაქტიკას. ის გახლდათ ძმებ ბეჟუაშვილების კომპანიის წამყვანი მუშაკიც და თავის კომპანიასთან ერთად მშვიდად გადადიოდა ტყიბულელ მეშახტეთა გვამებზე. ასე მგონია, თვეში ერთხელ მაინც, სავსე მთვარეობისას (რამდენიმე მსხვილი ქოცისა და  ნაცის ამალით), მუხლს იყრის  კახა ბენდუქიძის საფლავზე და შეჰღაღადებს:  „ოოო! ამ თვეში რიონის ხეობა  გავყიდეთ, დიდო მაგისტრო! იმ თვეში  მთელ რაჭას  მივაყოლებთ!“  და ოოოო!  გაისმის ავსულთა ხმები მთვარიანი ღამიდან. მერე კი  სამთავრობო  ეთერში აბარებს პატაკს  ცოცხალ პატრონებს და მისი ყოველი მესამე სიტყვა ან სიცრუეა ან უმეცრება.  ნახეთ, რამდენ უსულგულო უაზრობას აფრქვევს! ხოლო შალვა რამიშვილი, მაგალითად, რაინდულად გადაეფარება ხოლმე  ქალბატონ მინისტრისაკენ გასროლილ ისრებს.

და რას ფიქრობთ, მაინც რამდენ ხანს შეიძლება გაგრძელდეს რიონის ხეობის მცველთა პროტესტი? მოხდება ხელისუფლებასა და ხალხს შორის შეთანხმება?

ამისთვის საჭიროა  გონიერება, სიმამაცე და კეთილი ნება, რაც  ხელისუფლებას არ გააჩნია.

„ქართულმა ოცნებამ“  სწორედ აქ ჩამოიხსნა საბოლოოდ თავისი ნიღაბი: თავზე გადაგვახია კონსტიტუცია,  მშვიდობიან მომიტინგეებს, ამ კეთილშობილ ხალხს, რომელიც ეწინააღმდეგება  მშობლიური კუთხის  გაპარტახებას და წყალში ჩაძირვას,  პოლიციის უზარმაზარი რაზმით  დაესხა თავს, მოახდინა მათი  და ჩვენი მიწა-წყლის ოკუპაცია, გარეკა ხეობის მცველნი, აღუმართა წინ რკინის ჯებირები, აუკრძალა მოძრაობა და გადაადგილება, და მცველად დაუდგა ამ ყოვლად საეჭვო თურქულ კომპანია „ენკას“, რომ მან თავისუფლად  ანგრიოს  და აფეთქოს, მერე კი წყალში ჩაძიროს  ჩვენი სამშობლოს ულამაზესი კუთხე, ტყეებიანად, საფლავებიანად, საყდრებიან-სალოცავებიანად, იშვიათი ძირის ენდემური ვაზის ჯიშებიანად. რასაც ის აკეთებს კიდეც, კლდეებს და მთებს ანგრევს და გვირაბები გაჰყავს. მიუხედავად ბატონ ღარიბაშვილის ოფიციალური განცხადებისა, ასეთი სამუშაოები შეჩერებული იქნება კვლევების ჩატარებამდეო!

თქვენ ამბობთ, რომ პრემიერმა შეგნებულად მოიტყუა?

ქართულმა ოცნებამ, ისევე როგორც  „ნაციონალურმა მოძრაობამ“,  სიცრუით დაიწყო და სახელმწიფოს ღალატით დაამთავრა. რადგან: თურქულ კომპანია  „ენკასთან“ დადებული ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც თურქულ მხარეს მთელი საუკუნით გადაეცემა ლეჩხუმისა და იმერეთის ამხელა ტერიტორია – გიგანტური ჰესის აშენების, ანუ  უნიკალური ბუნების  აფეთქების, ნგრევისა და წყალში ჩაძირვის უფლებით, სხვა არაფერია თუ არა სახელმწიფოს ღალატი. ჩემს ვიდეომიმართვაში ხელისუფლებისადმი, სადაც რიონის ხეობაში მისი ანტიკონსიტუციური ქმედებები  და თურქულ მხარესთან დადებული ხელშეკრულება გავაკრიტიკე, ვთქვი, რომ თვით ბებერი, ხელიდან წასული სუტენიორი არ ჩააგდებდა ლამაზ ქალს ხარბი მუშტრების ხელში სიტყვებით: „რაც გინდა, ის უქენითო“, როგორც  გიორგი გახარიამ, ნათია თურნავამ და ლევან დავითაშვილმა ჩაუგდეს ხელში ჩვენი სამშობლოს ულამაზესი კუთხე თურქულ მხარეს მთელი საუკუნით ხელში. ხელშეკრულებას ხელს ესენი აწერენ: გიორგი გახარია, ნათია თურნავა და  ლევან დავითაშვილი. მაგრამ მაგათ უკან ვინ დგას, ამაზე ხალხში სხვადასხვა აზრი არსებობს.

მკითხველმა ისიც უნდა იცოდეს, რომ ნამოხვანჰესის პროექტი საბჭოთა დროს, 80-იან წლებში  ჩაისახა და მის გატანას ცდილობდნენ კომუნისტი საქმოსნები, დიდი ფულის მკეთებელი ტექნოკრატები. მაგრამ მაშინდელი შესანიშნავი და პატიოსანი ენერგეტიკოსების ერთმა ჯგუფმა, საბჭოთა კავშირის დამსახურებული ენერგეტიკოსის ლევან ასათიანის მეთაურობით, დაადგინა, რომ იმ ადგილას ჰესის აშენება დაუშვებელი იყო, რადგან აუცილებლად გამოიწვევდა ეკოლოგიურ კატასტროფას.  ამ მაღალი რანგის სპეციალისტებმა იბრძოლეს და ეს დამანგრეველი პროექტი დროებით  გააჩერეს, რომლის გატანასაც მაშინაც, ისევე როგორც ახლა,  ბ-ნ ანზორ ჭითანავაც ცდილობდა. ამაზე უფრო ვრცლად შეგიძლიათ ნახოთ კავკასიური სახლის მიერ გადაღებულ ვიდეოფილმში „ხუდონჰესი – საქართველოს ბედისწერა“ ფეისბუქზე. შემდეგ, ეს დაწუნებული საბჭოთა პროექტები სააკაშვილის დროს ენერგეტიკის სამინისტროდან გაგზავნილმა ნიღბოსანმა ბანდიტებმა გაიტაცეს „საქენერგოპროექტიდან“ , გადააკეთ-გადმოაკეთეს და დაიწყეს რეალიზება. აი, რასთან გვაქვს საქმე!

მაგრამ ხელისუფლება გვარწმუნებს, რომ ეს ჰესები სასიცოცხლოდ აუცილებელია საქართველოსთვის, რადგან ენერგოდამოუკიდებლობას უზრუნველყოფს.

რაღაც ხომ უნდა თქვან. აბა იმას ხომ არ იტყვიან, ჩვენი ჯიბეების ამოსავსებად, ან ჩვენი  ოლიგარქების ბიტკოინების ასამუშავებლად არის საჭიროო? მაგათი „ენერგოდამოუკიდებლობა“ არის ერთი დიდი ბლეფი. ეს ნამოხვანჰესის პროექტი  უკვე მთლიანად გაშიფრული და მხილებულია  გარემოსდამცველებისა და სხვადა- სხვა დარგის მეცნიერთა  მიერ, როგორც ყველანაირად: ეკოლოგიურად, ეკონომიკურად, სოციალურად  წამგებიანი და ზიანის მომტანი.

კიდევ ერთხელ ვეკითხებით ხელისუფლებას: რომელ სფეროში ვართ დამოუკიდებელი? ყველაზე მთავარი, ქვეყნისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელი არის დამოუკიდებლობა საკვები პროდუქტების წარმოების სფეროში. საერთაშორისო სტანდარტებით დადგენილია, რომ თუ სურსათის იმპორტი აღემატება 30% -ს, ეს ნიშნავს რომ ყველაზე მნიშვნელოვან სფეროში სრულიად დაუცველი ხარ.  დიდი ხიფათის წინაშე დგახარ. გაჭირვების ჟამს, სახელმწიფოს უნდა შეეძლოს მოსახლეობის რაიმენაირად გამოკვება. ეს ახლანდელმა პანდემიამაც გაგვახსენა. ჩვენთან კი რა ხდება? სტაფილოსა და ხახვსაც კი სხვა ქვეყნებიდან  ვეზიდებით. ის არ არის საშიში, რომ იმპორტირებული ხორბლის თითქმის  99%  რუსეთიდან შემოგვაქვს, რისთვისაც მას 107 მილიონზე მეტ დოლარს ვუხდით  წელიწადში?

როგორც შესანიშნავმა ეკონომისტებმა და გარემოს დამცველებმა (დავით ადეიშვილმა, დავით ჭიპაშვილმა და სხვებმა) დაადგინეს, სწორედ ელექტროენერგიაა, რაც საკმარისად გვაქვს, და სულაც არ გვექცევა ამ სფეროში ქვეყანა თავზე! შეგვიძლია სხვა ნორმალური ქვეყნებივით ნელ-ნელა გადავიდეთ მზისა და ქარის ენერგიის ათვისებაზე. ნაწილობრივ ძველი, გაუქმებული ჰესებიც აღვადგინოთ, თბოელექტრო სადგურიც ჩავრთოთ, დენის გადამცემი ხაზები გავაახლოთ, რომ ამდენი ენერგია იქ არ იკარგებოდეს და ბუნება არ გავანადგუროთ!

მაგრამ არა! მაინცდამაინც გიგანტურ ჰესებს მიახტნენ! იმიტომ რომ აქ ბევრი ფული კეთდება.

ხოლოს სოფლის მეურნეობას კი იმიტომ არ ავითარებენ, რომ საქართველოს მიწა-წყლის გაყიდვით შოულობენ ფულს! მდინარეებსაც ყიდიან და მიწასაც! აი, მთელი საიდუმლო.

და მაინც რას გულისხმობთ, რომელი სიცრუით დაიწყო ქართულმა ოცნებამ? თქვენ ხომ მისი მხარდამჭერი იყავით?დიახ, ვიყავი და ახლა ამ ყველაფერს დიდი გულისტკივილით ვამბობ. პირველი სიცრუე, როგორც უკვე ვთქვით ზემოთ, და როგორც დღეს ბავშვმაც  იცის, გახლავთ თანამშრომლობა დამნაშავე პოლიტიკურ ძალასთან, ანუ კოჰაბიტაცია, რაც იყო და არის მოწოდება ხალხისადმი ზნეობრივი პრინციპების ფეხით გაქელვისაკენ. საზოგადოების ზნეობრივი გადაგვარების სტიმულირება კი  უდიდეს დანაშაულს წარმოადგენს. ამან დაღუპა  ქვეყანა ფაქტობრივად.

რაც შეეხება მეორე სიცრუეს, ამაზე ცოტა უფრო ვრცლად მოგახსენებთ. მანამდე კი დაგისვამთ  ასეთ შეკითხვას. აბა, გამოიცანით, რომელ დოკუმენტში შეიძლება ეწეროს ასეთი რამ: საქართველოს მდგრადი განვითარებისათვის აუცილებელია მისი ბუნების დაცვა-გადარჩენა და  „სეისმურობის მაღალი მაჩვენებლის გათვალისწინებით, დიდი ჰესებისა და ატომური ელექტროსადგურების აკრძალვა!“

ვერ გეტყვით…

აი,  ეს შავით თეთრზე წერია „ქართული ოცნების“  წინასაარჩევნო პროგრამაში, (თავი 4, გვ. 55) რომელმაც 2012 წელს ათასობით ადამიანი აღაფრთოვანა  და გაიყოლა!

განა  2012 წლის არჩევნების წინ  (27 ივლისს) თავად „ქართული ოცნების“ სულისჩამდგმელი არ  ეწვია სოფელ ხაიშს?  განა სწორედ მან არ დაგმო საჯაროდ  ხალხის წინაშე  სააკაშვილის  ველური გეგმა:  ხუდონჰესის აშენება, ანუ 500 ჰექტარი ფართობის    წყალში ჩაძირვა და 1548 ჰექტარი  უნიკალური ბუნების ნგრევის ზონაში მოქცევა! განა მან არ ბრძანა: „რად გვინდა  ჰესი, თუ ხალხს საცხოვრისი დავუნგრიეთ და ავყარეთო“,  თუ ეს მოლანდება იყო?

და პირველად როდის გაცხადდა, რომ „ქართულმა ოცნებამ“ რადიკალურად შეიცვალა კურსი და თავისი ეს დანაპირები უარყო?

ფაქტობრივად მაშინვე.  როდესაც  არჩევნებში გამარჯვებულმა „ქართულმა ოცნებამ“,    2012 წელს, ენერგეტიკის მინისტრად  ყოფილი ფეხბურთელი, კახი კალაძე დანიშნა, ჩვენი საზოგადოების მოაზროვნე ნაწილისათვის ცხადი გახდა, რომ „ქართული ოცნების“ მთელი ეს მსოფლმხედველობრივი ეკოლოგიური მანიფესტი  პოლიტიკური  ფარსი იყო და სხვა არაფერი!

ყოველგვარი  დარგობრივი თუ  ჰუმანიტარული განათლებისაგან უკიდურესად შორს მდგარი სპორტსმენის  დანიშვნა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სამინისტროს  ხელმძღვანელად,  ნიშნავდა, რომ „ქართულ ოცნებას  სახელმწიფოს მართვისთვის არც მეცნიერება მიაჩნდა საჭიროდ, არც ცოდნა-განათლება, არც გამოცდილება და არც  სამშობლოს სიყვარული! საჭიროდ მიაჩნდა  მხოლოდ პარტიული ერთგულება და პირადი ბიზნესინტერესებით  ნასაზრდოები მარიფათი  ფულის საშოვნელად.  ეს ნიშნავდა, რომ „ქართულ ოცნებას“ არც სურვილი ჰქონდა და არც უნარი, გამიჯვნოდა „ნაციონალური მოძრაობის“ მიერ დამკვიდრებულ უბირ, ფეოდალურ კაპიტალიზმს, რომელსაც არანაირი  იდეალი და მსოფლმხედველობა არ გააჩნდა ადამიანისა და ბუნების დაკაბალების, ქვეყნის მისხალ-მისხალ გაყიდვის გარდა.

(მაშინ პირველად ჩავთვალე საჭიროდ, ვიდეომიმართვით პროტესტი გამომეხატა „ქართული ოცნების“ მიმართ. მაგრამ აღმოჩნდა, რომ პიროვნულ თუ საერთო-სახალხო პროტესტებს  მისთვის, ისევე როგორც „ნაცმოძისათვის“ ჩალის ფასი ჰქონდა).

ზემოხსნებული  წინასაარჩევნო პროგრამაში სააკაშვილის ხელისუფლების ეკონომიკური პოლიტიკა კრიტიკის ქარ-ცეცხლშია გატარებული და ის დახასიათებულია, როგორც  „ერთჯერადი ფინანსური, მათ შორის კორუფციული რესურსების მობილიზება ბუნებრივი რესურსების მტაცებლური ექსპლუატაციისა და გარემოს განადგურების გზით“ (თავი 4, გვ. 53).

ზუსტად „ბუნებრივი რესურსების მტაცებლური ექსპლუატაციისა და გარემოს განადგურების გზას“ დაადგა  ძალა, რომელსაც ამდენი ნათელი გეგმა, ამდენი იმედი და ნდობა დაუკავშირდა (მოუნდება კი  ოდესმე „ქართულ ოცნებას“ იმის გააზრება, რატომ დაარქვეს მას თავად მისმა მხარდამჭერებმაც, ასე მალე,  უპატივცემულობის გამომხატველი „ქოცები“?)

მაგრამ ენერგეტიკის სამინისტრო ხომ ეკონომიკური განვითარების კონცეფციას უნდა დაყრდნობოდა. მისგან მოწყვეტით, სტიქიურად ხომ არ იმოქმედებდა?   

საქმეც ეს არის. აღარ შეგვიძლია სულ ერთსა და იმავეზე ლაპარაკი უკვე ლამის ოცდაათი წელია! ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების სერიოზული კონცეფცია დღესაც არა გვაქვს. მოკლედ, ენერგეტიკის სამინისტროს მმართველი სამეული,  კახი კალაძის, ილია ელოშვილის, მარიამ ვალიშვილის შემადგენლობით, ენერგიულად შეუდგა „უცხო ინვესტიციების მოზიდვას“ , რაც, როგორც დღეს უკვე ყველამ ვიცით,  ფაქტობრივად,  საქართველოს  მიწა-წყლის ჩალის ფასად გაყიდვასა და გაპარტახებას, ანუ ბენდუქიძე-სააკაშვილის  „ეკონომიკური ფილოსოფიის“ გაგრძელებას ნიშნავდა.

ისევე როგორც თავის დროზე (2011)  „ნაციონალურმა მოძრაობამ“,  კალაძის სამინისტრომაც  (2013) ააღორძინა გიგანტური  ხუდონჰესის საბჭოთა პროექტი, ანუ ხაიშიდან მესტიამდე სვანეთის წყალში ჩაძირვის გეგმა. საბჭოთა კორუმპირებული ტექნოკრატიის ოცნება, რომლის  ჩაშლასაც  90-იან წლებში მთელი ქართული საზოგადოების, სახელგანთქმული  მეცნიერების (მერაბ ალექსიძის, გივი თუმანიშვილის, გიორგი  ნახუცრიშვილის, შოთა ადამიას, ემილ კობახიძის, გივი გიგინეიშვილის და სხვ.), მწვანეთა მოძრაობის, ფილოსოფოსების, ხელოვანებისა თუ სტუდენტების უდიდესი ენერგია და დრო შეეწირა. ქართველი ხალხის ამ ერთ-ერთ ყველაზე ამაღლებულ მონაპოვარს  ზედ დააფურთხეს ჯერ „ნაციონალური მოძრაობის“ და შემდეგ  „ქართული ოცნების“  სრულიად გაუნათლებელმა კაპიტალდამგროვებელმა ბურჯებმა.

იცით, რა, კარგი იქნება, თუ შეგიძლიათ, თანმიმდევრულად აღგვიწეროთ ჰესებთან დაკავშირებული მოვლენები, რა როდის ხდებოდა, მოქალაქეებმა გაფანტულად იციან მთელი რიგი ფაქტები და ბევრს უჭირს საერთო სურათის დანახვა.

შევეცდები. მაშასადამე, ქართული ოცნების ენერგიული სამეულის (კალაძე-ელოშვილ-ვალიშვილის) წყალობით,  თავიდან გაცოცხლდა ხაიშელი ბავშვებისა და დიდების შიში  აყრისა და გასახლების,  მათი მშობლიური სოფლის (და მიმდებარე დასახლებების)  წყალში ჩაძირვის წინაშე; ძველი შიში, უძილო ღამეები,  ტანჯვა, შეურაცხყოფის განცდა, რაც გასული საუკუნის ოთხმოციან წლებში  გიგანტომანიით შეპყრობილმა, უმოწყალო საბჭოთა მაფიამ დაატეხა თავს.

მაგრამ რა არის იცით, მთავარი პრობლემა? საზოგადოების არაპრინციპულობა. რატომ მაშინვე არ მოსთხოვა პასუხი ამომრჩეველმა  „ქართულ ოცნებას“, როცა  ეს უკანასკნელი თავისი ძალიან პროგრესული  საარჩევნო პროგრამის, თავისი დაპირებების  გაბათილებას შეუდგა და არა მხოლოდ მართლმსაჯულებისა და  გარემოსდაცვით სფეროებში?

დაღლილი, დასუსტებული საზოგადოების  სულიერ მდგომარეობა, პასიურობა გასაგებია. მაგრამ კანონი ხომ უნდა იცავდეს ბუნებასაც და ადამიანსაც?

შევარდნაძის დროს მოქმედებდა ძალიან კარგი გარემოსდაცვითი კანონმდებლობა. მერე ეს გააუქმა სააკაშვილმა და „ქართულმა ოცნებამ“ აღარ აღადგინა, რადგან, როგორც უკვე ვთქვით, ისიც სააკაშვილის ანტიეკოლოგიური ეკონომიკური კურსის გაგრძელებას გეგმავდა.

ასეთი „ეკონომიკური სტრატეგიები“  ჩამორჩენილი (განუვითარებელი თუ განვითარებადი) ქვეყნების კლანურ ელიტებს ახასიათებთ: მათ, ვისაც არ შეუძლიათ  საკუთარი ქვეყნის წინსვლა  შიდა- ინტელექტუალური, სამეცნიერო რესურსების მობილიზებასა და ჰუმანისტურ იდეალებს დააყრდნონ,  შემოქმედებითად შეიმუშავონ  განვითარების ისეთი კონცეფცია, რომელიც შესაბამისობაში იქნება დღევანდელი მოწინავე მსოფლიოს, ევროკავშირის სტანდარტებთან და შიმშილსა და სიღატაკეს ისე აღმოფხვრის, რომ არც მიწა-წყალს  გაყიდის კაპიკებად,  არც ბუნებას მოსპობს და  არც ადამიანს.  დღევანდელმა დიდმა მეცნიერებმა იციან, რომ შესაძლებელია, მაგრამ  ამას ცოდნა, ნიჭი და პატიოსანი შრომა სჭირდება.  ყველაფრის გაყიდვა და საკუთარი ჯიბეების ამოვსება კი ამ ყველაფრის გარეშეც მშვენივრად ხერხდება.

ამიტომ არის საქართველოს წინა და ახლანდელი პოლიტელიტების კურსი თავისი არსით პარაზიტულ-მტაცებლური. თავიანთი  ინტელექტუალური  სიმწირის შედეგად ისინი არაფერს არ ქმნიან:  ღმერთის შექმნილი, მზამზარეულად არსებული ბუნების გაყიდვითა და ექსპლუატაციით მდიდრდებიან. ეს კი უბედურებათა ჯაჭვის საწინდარია და ეს  ჯაჭვი უკვე სახეზეა.

რომელ  ჯაჭვს გულისხმობთ? და როდიდან გაიბა ეს ჯაჭვი?

ჰოდა, აი, ახლა  თანმიმდევრულად ჩამოგითვლით მოვლენებს, რომლებსაც საქართველოს დედაქალაქი მაინცდამაინც არ აუღელვებია, რადგან თბილისი, დიდი ხანია, ვეღარ ასრულებს დედაქალაქის ფუნქციას შინაგანი გამოფიტვის გამო, რამაც  მისი თვალსაწიერი უკიდურესად დაავიწროვა და  საქართველოს კუთხეები, ჩვენი მიწა-წყალი დამნახველისა და პატრონის გარეშე დატოვა. დედაქალაქი ახლა ქუთაისი უფროა.

აბა, ვნახოთ,  როგორ განვითარდა ეს „ენერგოდამოუკიდებლობის“ სტრატეგია:  დავიწყოთ  სვანეთით, ხუდონჰესით.

2011 წელს სააკაშვილის ხელისუფლებამ  ქვემო სვანეთის  უზარმაზარი ფართობი 1400 ჰექტარზე მეტი ფართობი  1 დოლარად  (!!!) გადასცა  „ტრანს ელექტრიკა ლიმიტედს“ –  ოფშორულ ზონაში დარეგისტრერიბულ, სრულიად უცნობ, ყოვლად საეჭვო კომპანიას, რომელსაც არასდროს არაფერი ჰქონდა აშენებული. 2013 წელს „ქართულმა ოცნებამ“ ეს პროექტი გააგრძელა. დაიწყო ხუდონჰესის პროექტის ფსევდო საჯარო განხილვები, რომლებიც (ენერგომინისტრის კახი კალაძის  ესოდენ ულტრათანამედროვე იერთან შეუსაბამოდ) არაფრით განსხვავდებოდა იმ მოჩვენებითი საჯარო განხილვებისაგან, კომუნისტური პარტია რომ აწყობდა ტრანსკავკასიურ რკინიგზასა და ხუდონჰესთან დაკავშირებით, 90-იან წლებში.  ხაიშელებმა წმინდა გიორგის ხატზე დაიფიცეს, რომ ცოცხალი თავით არ დათმობდნენ თავიანთ საცხოვრისს,  წყალში არ ჩაძირავდნენ წმინდა სალოცავებს, მშობლებისა თუ შვილების ძვლებს. შემოიღეს ოცდაოთხსაათიანი მორიგეობა.

2013 წელს გარემოსდაცვის სამინისტრომ მიმართა ნიდერლანდების გარემოსდაცვითი შეფასების კომისიას. ექსპერტთა ჯგუფი ჩამოვიდა თბილისში და სვანეთსაც ესტუმრა. გულდასმით შეისწავლეს სიტუაცია და უარყოფითად შეაფასეს იგი. მათი დასკვნის მიხედვით, საქართველოს გარემოს დაცვის სამინისტროს არ უნდა გაეცა თანხმობა მშენებლობაზე. 29 მაისს  გამოქვეყნდა  მათი ეს დასკვნა. გარემოს დაცვის სამინისტრომ  111 შენიშვნა მისცა „გარემოზე ზემოქმედების შეფასების“ (გზშ) დოკუმენტს. ეს ნიშნავდა:  ხუდონჰესი იმხელა ზიანს მიაყენებდა  ბუნებას, რომ  მისი აშენება დაუშვებელი იყო.   შედეგად: „ქართულმა ოცნებამ“  გაათავისუფლა გარემოს დაცვის მინისტრი,  პროფესიონალი ეკოლოგი, ბიოლოგი   ხათუნა გოგალაძე, რომელიც-შეძლებისდაგვარად- ცდილობდა  წინააღმდეგობა გაეწია და ითხოვდა სერიოზულ სამეცნიერო ექსპერტიზას.

ენერგეტიკის სამინისტრომ სადამსჯელო ოპერაციის ჩასატარებლად   სოფელ ხაიშში ორჯერ გააგზავნა სპეცრაზმი, რომელმაც ხალხს შეურაცხყოფა მიაყენა, ბავშვები შეაშინა  და სახიფათო სიტუაციები შექმნა. ამასობაში, ღვთის წყალობით, საეჭვო ინვესტორი – ოფშორულ ზონაში დარეგისტრირებული „ტრანს ელექტრიკა ლიმიტედ“  გაქრა. დღესდღეობით,  ხაიშელებისა და მიმდინარე სოფლების კუთვნილი მიწები გაყიდული რჩება. მარტო  ზემო სვანეთში დაგეგმილია 36 ჰესი.

საშინელებაა გიგანტური ნენსკრაჰესი.  ხელი მოეწერა 2015 წლის აგვისტოში. დამფინანსებლები: ევროპის საინვესტიციო ბანკი – 150 მილიონ აშშ დოლარის გამოყოფას აპირებდა. EBRD (ევროპის რესკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი) – 214 მილიონი აშშ დოლარისას.

ამ ბანკებმა შეისწავლეს პროექტი და წარმოადგინეს უარყოფითი დასკვნა. ამის შედეგად პროექტი დატოვა მთავარმა კონტრაქტორმა – საერთაშორისო სამშენებლო კომპანიამ „სალინი იმპრეგიომ“.  ნენსკრაჰესის პროექტი თავად  დონორმა ბანკებმა  დაიწუნეს. ისინი ითხოვენ ცივილიზებული სამყაროს სტანდარტების დაცვას ისეთ ფუნდამენტურ საკითხებში, როგორიცაა: 1.  არ უნდა დაირღვეს ძირძველი მოსახლეობის უფლებები 2. შესწავლილი უნდა იქნას  ალტერნატიული პროექტები 3. უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ინფორმაციის გამჭვირვალობა 4. საფრთხე არ უნდა დაემუქროს კულტურულ მემკვიდრეობას 5.პროექტის განმახორციელებელი კომპანიის წარმომადგენელთა კომპეტენცია მაღალი უნდა იყოს. ვერცერთ ამ პუნქტს პროექტი ვერ აკმაყოფილებს. ხელშეკრულების ანალიზი გვიჩვენებს, რომ პროექტი ქვეყნის ბიუჯეტს წელიწადში 60 მილიონი დოლარით აზარალებს.   ამისდა მიუხედავად, „ქართული ოცნება“  ჯიუტად, ქვეყნისთვის საბედისწეროდ აპირებს მის აშენებას.

მესტიაჭალაჰესიაშენდა 2018 წელს.  2019 წელს, რამდენიმე დღიანი წვიმების შემდეგ, ხეობაში წარმოიქმნა ღვარცოფი, ჩამოიტანა 100 000 კუბური მეტრი ქვა-ღორღი.  დაზიანდა მესტიაჭალაჰესის   ნაგებობა. ჰესთან ახლოს გაჩერებული მანქანები წყალმა წაიღო. დაზიანდა წყლის მიმღები ცენტრალური მაგისტრალი, დაბა მესტიის მოსახლეობის ნახევარზე მეტს სასმელი წყალი აღარ მიეწოდებოდა.  გეოგრაფ გიორგი დვალაშვილის აზრით, მდინარე მესტიაჭალაზე ჰესის აშენება მიზანშეწონილი არ იყო: „ეს არის მყინვარული მდინარე, განსაკუთრებით საშიში, მისი პროგნოზირება შეუძლებელია, განსაკუთრებით გლობალური დათბობის პირობებში. მოვარდნა იმდენად სწრაფად იცის, რომ ადამიანებმა შეიძლება ვერც გაასწრონ“ . ხუთი ტურისტი სპეციალურმა სამაშველო რაზმებმა ძლივს გამოიყვანეს სტიქიის ზონიდან. ამ ჰესებს აშენებს საპარტნიორო ფონდი და კორეული სახელმწიფო წყლის კომპანია. ხელშეკრულება კონფიდენციალურია (?!). მრავალი დეტალი, მათ შორის მიწის კომპენსაციისა და ტარიფების საკითხი უცნობია. მთლიანი  ღირებულება  1 მილიარდ აშშ დოლარს აღწევს.

(მადლობა შესანიშნავ  გარემოსდაცვით ორგანიზაციას „მწვანე ალტერნატივას“, რომელიც მაღალპროფესიულ დონეზე იბრძვის საქართველოს მდინარეების გადასარჩენად და ამ ინფორმაციასაც აგროვებს).

და რა ხდებოდა  მთიან  აჭარაში?

2017 წელს აშენდა შ უ ა ხ ე ვ ჰ ე  ს ი  შუახევისა და ხულოს რაიონებში. აშენებდა ნორვეგიული სამშენებლო კომპანია „ქლინ ენერჯი“ მდინარე აჭარისწყალზე. მთლიანი ღირებულებაა 510 მილიონი დოლარი. 2013 წელს ბატონმა ბიძინა ივანიშვილმა საზეიმოდ გახსნა საძირკვლის გაჭრა.  „ გასახლება გვიწევს  სოფლის. მე აბსოლუტურად ვუთანაგრძნობ თითოეულ მოსახლეს. მათ უნდა გაიგონ, რომ ისინი ქვეყნის მომავალს ეხმარებიან და ამიტომ იღებენ გარკვეულ მსხვერპლს“.   მაშასადამე: ისევ აყრა და გადასახლება! (მაშ ვინ თქვა სოფელ ხაიშში 2012 წელს: რად გვინდა ჰესი, თუ მოსახლეობა ავყარეთ და გავასახლეთო?! საინტერესოა, თავის მშობლიურ სოფელს თუ აყრიდა და ჩაძირავდა წყალში?).  შემდეგ: აფეთქებებმა და გვირაბების გათხრამ უკიდურესად დააზიანა სოფელი ღურტა. დაბზარა სახლები, შეარყია მათი საძირკვლები, სოფლებს წყალი დაუწყდა.

ადილობრივები ითხოვდნენ გეოლოგიურ ანალიზს.

მინისტრის მოადგილე ილია ელოშვილმა  საჯაროდ განაცხადა, რა დროს გეოლოგიური კვლევების ჩატარებაა, 400 მილიონიანი ინვესტიცია შემოდისო (ისევ გავიხსენოთ ოცნების ოფიციალური აღთქმა, ასახული მის წინასაარჩევნო დოკუმენტში: აუცილებელია „თანამშრომლობის გაღრმავება სამეცნიერო სექტორსა და გადაწყვეტილების მიმღებ შესაბამის დაწესებულებებს შორის, რათა მიღებულ იქნეს მეცნიერულად დასაბუთებული გადაწყვეტილებები“ თავი 4, გვ. 55)

2014 წლის 8 მარტს ხულოს რაიონის  ხუთი სოფელი აპროტესტებდა ჰესისა და გვირაბის  აშენების შედეგად წარმოქმნილ საშიშ პროცესებს: სახლების დაბზარვას, სასმელი წყლის დაკარგვას, მეწყრულ პროცესებს. პოლიციამ აქციის მონაწილეები სასტიკად დაარბია, ქალები თმებით ათრია, ხალხს აუკრძალა გადაღება. ხულოს იმდროინდელი პოლიციის უფროსი – ვახტანგ ბერიძე – ამჟამად ხულოს  მუნიციპალიტეტის მერი ბრძანდება, „ქართული ოცნების“ მხრიდან. 2015 წელს  აპროტესტებდა შუახევის  სოფელი  ჩანჩხალო. 2016 წლის 16 აგვისტოს საპროტესტო აქცია დაიწყო სოფ. მახალაკიძეებში. მოსახლეობა  ითხოვდა გეოლოგიურ შესწავლას, რადგან სოფელში დაიკარგა სასმელი წყალი და გაჩნდა ახალი მეწყრული კერები. მოსახლეობის პროტესტებს ისევ რეპრესიული მეთოდებით  უპასუხეს. ენერგეტიკის მინისტრის მოდგილის, ბატონ ილია ელოშვილის იქ ყოფნას მოჰყვა პოლიციის უზარმაზარი რაზმის შესვლა სოფლებში. პოლიციამ დაშალა აქცია და დაემუქრა მოსახლეობას.  და აი, უკვე ტრადიციად ქცეული  შედეგი: 2017 წელს  ახლად აშენებული შუახევჰესის სამი გვირაბიდან ერთ-ერთი ჩამოიქცა და დაგუბებულმა წყალმა სოფლები დატბორა. მეორე ავარია მოხდა  2019  წელს. 2020 წელს კაშხლიდან წყალმა დაიწყო გაჟონვა.

და რა მოხდა სტეფანწმინდის რეგიონში? 2012 – 16 წლებში ენერგეტიკის სამინისტრომ ფაქტობრივად გააქრო მდინარე თერგი, წყლის ხარჯის 90 % გადაისროლა სადერივაციო არხში, ასევე გააქრო მდინარე ბროლისწყალა, ხდის ხეობაში.

ვერც დედაქალაქმა, ვერც მთლიანად საქართველომ ვერ გააცნობიერა, რომ მდინარე თერგი აღარა აქვს! და აქვს რკინის მილი! და ბოლოს,  დადგა ენერგეტიკის სამინისტროს დანაშაულებრივ ქმედებათა კულმინაცია, რაც მას, როგორც ყველაფერი დანარჩენი, შერჩა: მიუხედავად იმისა, რომ  სამინისტროს დაბეჯითებით აფრთხილებდა „მწვანე ალტერნატივა“, დარიალის ხეობა, მდინარე დევდორაკის მიდამოები, გამოირჩევა ზვავსაშიშროებით, მყინვარული ღვარცოფებით, და ამიტომ იქ მშენებლობის დაწყება, ბურღვა, აფეთქება და ა.შ. დიდი ხიფათის შემცველიაო, მეცნიერებასთან და საღ აზრთან მწყრალად მყოფმა სამინისტრომ, ჩვეულებისამებრ, არაფრად ჩააგდო ეს გაფრთხილება. და აი, შედეგიც: მოვარდნილმა ე.წ. გლაციალურმა ღვარცოფმა შვიდი ადამიანი მიწაში ჩაიტანა და დააზიანა რუსეთიდან შემომავალი გაზსადენი. 2016 წლის 20 აგვისტოს კი საქართველოს სამხედრო გზაზე,   ღვარცოფის გამო,  ჩამოწვა 400 ათასი კუბური მიწა,  დაიტბორა ლარსის საბაჟო გამშვები პუნქტი და დარიალჰესის გვირაბი. განა პროკურატურას საქმე არ უნდა აღეძრა ამხელა მსხვერპლის გამო?  არავინ არაფერი გამოიძია.  და ეს იმიტომ, საქართველო არის ქვეყანა  კლანურ-ოლიგარქიული წყობით, ფულის კულტითა და გამყიდველი ხელისუფლებებით. ბატონი კალაძე ახლა ქალაქის მერია და „სიკვდილის კორპუსებით“ გაძეძგილი  თბილისის ლამის ყველა  მთასა და ფერდს ძირი გამოუთხაროს. შექმნა სიცოცხლისათვის  საშიში  ადგილები. მას ჰგონია,  ვაშლიჯვრის ფერდზე წარმოშობილ  უზარმაზარ ბზარს  შეაწებებს და ასე დარჩება. იქ მეწყერი მხოლოდ დროის ფაქტორია. და ამას ქალაქის ყვავილები  და გაზონები ვერ უშველის. ხოლო ძველი თბილისის უნიკალური მირზა შაფის ქუჩა როგორ მოსპეს ჯერ   „ნაცებმა“ და მერე  განსაკუთრებით კალაძის მერიამ, ეს ცნობილია.

თქვენ ხშირად წერდით  ბუნებასა და ადამიანს შორის შინაგან კავშირზე. ბუნების მნიშვნელობაზე  არა მხოლოდ ადამიანის სიცოცხლისათვის, არამედ, მისი სულისთვისაც,  და საერთოდ, კულტურისათვის. 

დიახ.  მაგალითად თერგი. გარდა იმისა, რომ ის, როგორც ყველა მდინარე, სიცოცხლის მომნიჭებელია,  ამავე დროს ხომ ქართული სულიერი კოსმოსის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ხატია!  თვით საშუალოდ ერუდირებული ქართველისთვისაც კი,  თერგი პირდაპირ უკავშირდება გრიგოლ ორბელიანს, ილია ჭავჭავაძეს, „თერგდალეულებს“, მე-19 საუკუნის დიდ საგანმანათლებლო მოძრაობას, რომელმაც მაშინ საქართველო გადაარჩინა. ბუნება წარმოქმნის ნაციონალურ ხასიათს, და ეს ხასიათი წარმოქმნის თვითმყოფად  კულტურასა და მის ხატებს.

„თერგი რბის, თერგი ღრიალებს,

მთები ბანს ეუბნებიან“

და სადღაა ახლა ეს თერგი? ახლა ხომ ვეღარ დაიწერება ასეთი ლექსი? ხომ არ შეიძლება ყველაფერი ფულს და კუჭს ანაცვალო?

ან პეტერბურგიდან საქართველოსკენ გზადმყოფი ილია ჭავჭავაძის საპროგრამო სიტყვები: „ნეტავი შენა თერგო! იმითი ხარ კარგი, რომ მოუსვენარი ხარ. აბა პატარა ხანს დადეგ, თუ მყრალ გუბედ არ გადაიქცე და ეგ შენი საშიშარი ხმაურობა ბაყაყების ყიყინზედ არ შეგეცვალოს. მოძრაობა და მხოლოდ მოძრაობა, არის, ჩემო თერგო, ქვეყნის ღონისა და სიცოცხლის მიმცემი“.

ადამიანს გაგონილიც კი არ უნდა ჰქონდეს ეს ქრესტომათიული სტრიქონები, რომლებზედაც ჩვენ ვიზრდებოდით, რომ თერგზე ხელი აღმართოს. დღევანდელი ბავშვებს რაღა უნდა აჩვენო, ოდესღაც დიდებული, აწ აოხრებული, დამახინჯებული დარიალის ხეობა და რკინის მილი თერგის ნაცვლად?

მაშასადამე,  გარდა იმისა, რომ თერგი, როგორც ყველა მდინარე, ჰაერს წმენდს და  სიცოცხლეს გვანიჭებს, ამავე დროს ქმნის  სულიერ ენერგეტიკულ ველს, მოძრაობის, ძალის, სიცოცხლის ხატს. წარმოქმნის პოეზიას, მეტაფორებს, სულის მოძრაობას. და ქმნის ეროვნულ ხასიათს. ლანდშაფტის შეცვლა და დამახინჯება გაქრობის წინაშე აყენებს ეროვნულ კულტურას. ამაზე  თვით საბჭოთა პერიოდში ძალიან ღრმად წერდა შესანიშნავი ფილოსოფოსი ზურაბ კაკაბაძე.

„ნაცები“ და „ქოცები“ კი მყრალი გუბეების რაინდებად იქცნენ. თუნდაც მხოლოდ იმიტომ, რომ დაგუბებული მდინარე, როგორც დაადგინეს მეცნიერებმა, გამოყოფს ძლიერ მომწამვლელ გაზს – მეთანს, რომელიც დიდი რადიუსით ვრცელდება ჰაერში და წამლავს მას. მეთანს წარმოქმნის უზარმაზარი წყალსაცავების ფსკერზე ჩაძირული ხე-ტყე, რომელიც მრავალი წლის მანძილზე ლპება და იხრწნება. საქართველოს ასეთი გიგანტური გუბეებით ავსებენ.

ჩვენი ქვეყანა რაც შეიძლება სწრაფად, მშვიდობიანად უნდა განთავისუფლდეს ხრწნისა და ლპობის პროცესებისაგან. ამ პროცესს მხოლოდ დააჩქარებს ის ფაქტი,  რომ ხელისუფლებამ ყველა მხრიდან ფრონტი გაუხსნა  რიონის ხეობის გმირ დამცველებს, რომლებსაც ნახევარ წელზე მეტია, ადამიანური ცხოვრება აღარ  ღირსებიათ. ამ გაღატაკებულ ქვეყანაში უზარმაზარი თანხა გამოყო  იმისათვის, რომ ადამიანები, მეცნიერები, ტელევიზიები, ჟურნალ-გაზეთები მოისყიდოს და ეს სათნო, ღვთისნიერი და თავგანწირული მებრძოლები გაწიროს.   მაგრამ ამით კიდევ უფრო  იზრდება სიყვარული რიონის ხეობის მცველთა მიმართ. რასაც ნამდვილად ვერ ვიტყვით ხელისუფლებაზე. ნუთუ  ხელისუფლების შიგნით არავინ  გამოჩნდება საღი აზრის მქონე? ჩვენ კი უკან დასახევი გზა არა გვაქვს.

საქართველოს მდინარეების გადარჩენისთვის ბრძოლა დიდგორის ომის ტოლფასია.

 

ესაუბრა ლალი მაძღარაშვილი, ალმანახი „აფრა“ N 28.

ბედისწერა და თამაში

ნაირა გელაშვილის წინასიტყვაობა გივი მარგველაშვილის რომანისთვისკოლხი მედეა კოლხოზში

 

თქვენს წინაშე მართლაც უცნაური წიგნია, წიგნი, რომლის უცნაურობას ბოლომდე ვერც კი ახსნი. აქ იმის თქმით დავკმაყოფილდეთ, რომ ეს არის წიგნი წიგნზე, ან: წიგნებზე. კერძოდ, ეს არის წიგნი მავანი ავტორის – ვაკუშის წიგნების ბედზე, უფრო სწორად, უბედობაზე. მთელი მოქმედება ფაქტობრივად ავტორის წარმოსახვაში და მის მიერ მანამდე დაწერილი ავტობიოგრაფიული ტექსტის შიდა სივრცეში ხდება.

რეალიზმზე მეტისმეტად მიჯაჭვული მკითხველი პრო­ზას, რომელიც მხატვრული თამაშის, ანუ სიურეალიზმისა თუ მეტარეალიზმის ნიმუშია, ჩვეულებრივ, ვერ იღებს. ხშირად ეს არმიღება სულიერი სიღრმიდან მოდის, ზოგჯერ კი – მწირი წარმოსახვის, შეზღუდული ფანტაზიის შედეგია. მავანი პოსტმოდერნისტული მწერლის მხრიდან მხატვრული ონავრობანი, პირობითობებითა და ირეალური კომბინაციებით თამაში ხშირად აზრობრივი სიღატაკიდან წარმოდინდება, იქიდან, რომ მოთამაშე ავტორს არსებითად არაფერი აქვს სათქმელი, არც ერთ პრობლემასა თუ იდეას სერიოზულად არ ეკიდება და მიაჩნია, რომ ასეც უნდა იყოს. გივი მარგველაშვილთან კი ეს მეტარეალიზმი მისი ფილოსოფიური იდეებით, ღრმა ექსისტენციალური პრობლემებითაა ამოძრავებული.

ამ წიგნის მთავარი გმირი თავად ავტორია. ავტორი, სახელად ვაკუში. მთავარია ის თავისი მნიშვნელობით: როგორც შემოქმედი მხატვრული ტექსტისა, პერსონაჟებისა და ამ პერსონაჟების ბედისწერებისა. ის ქმნის და ამოქმედებს აქ ყველას და ყველაფერს, მაგრამ ღმერთისა არ იყოს, – უხილავია. მხოლოდ ერთხელ გამოჩნდება იგი თავის ტექსტში: როგორც „სული“.

და ეს ავტორი წიგნისა „კოლხი მედეა კოლხოზში“ მწუხარებას შეუპყრია იმის გამო, რომ მის წიგნებს აღარავინ კითხულობს. უმკითხველობა კი წიგნის პერსონაჟებს („ტუბერკულოზით“) აავადებს. რადგან რას ნიშნავს უმკითხველობა? იმას, რომ წიგნს აღარავინ შლის და წიგნის გმირები ორ ყდას შორის მოქცეულ სრულ დახურულობაში სულიერი ჟანგბადის გარეშე, ანუ უფუნქციოდ და უსაქმოდ რჩებიან. რადგან თუ წიგნს აღარავინ კითხულობს, მაშინ სიუჟეტიც აღარ ვითარდება, მოქმედება აღარ ხდება და პერსონაჟებს გასაკეთებელიც აღარაფერი აქვთ. ასეთ დავიწყებულობაში მათ ნაღველი იპყრობთ, სული ეხუთებათ, ძალა ეცლებათ, ავად ხდებიან, განსაკუთრებით, მთავარი გმირები. აი, ასე: არ არის მკითხველი, არ არის სიცოცხლე. ანუ, გივი მარგველაშვილის ონტოტექსტუალური ფილოსოფიის მი­ხედვით: გვკითხულობენ და ვკითხულობთ, მაშასადამე, ვარსებობთ. წიგნის სამყაროს შიდა სივრცე (რაინერ მარია რილკე „სამყაროს შიდა სივრცეზე“ ლაპარაკობდა) ეს გივი მარგველაშვილის ლიტერატურულ-ფილოსოფიურ-მისტიკური აღმოჩენაა.

და აი, ავტორი ვაკუში ამ ტრაგიკული ვითარების შესარბილებლად ასეთ უცნაურობას მოიფიქრებს: უმკითხველობით ძალაგამოცლილი პერსონაჟების გადასარჩენად, ის წარმოსახვის ძალით იგონებს მკითხველს და მას თავისი უამრავი წიგნის წაკითხვას ავალებს. და დაჰქრის ეს უცნაური (წიგნის დაწერის შემდეგ წარმოსახული და არა იმთავითვე პირველად ტექსტში ჩაწერილი ) არსება – ირეალური მკითხველი – ვაკუშის თვალუწვდენ ტექსტობრივ სამყაროში და როგორც ახერხებს, ისე კითხულობს მის ურიცხვ ისტორიას: ეს კი პერსონაჟებზე ისე მოქმედებს, თითქოს ფილტვებში ჰაერი ჩაჰბერესო, მართალია, მთლად ნამდვილი არა, რადგან ეს არსება ნამდვილი (ცოცხალი) მკითხველი არ არის, მაგრამ რაღაც ნახევარჰაერი მათ მაინც უნარჩუნებს ნახევარსიცოცხლეს.

ავტორის მიერ ეს საგანგებოდ გამოგონებული, ხელოვნური მკითხველი გახლავთ სწორედ ეპიკური მე, ანუ პირველი პირის მთხრობელი. და ეს „მე“ ვაკუშის იმ ავტობიოგრაფიული ნაწარმოებიდან გველაპარაკება, სადაც აღწერილია ამ უკანასკნელის საზაფხულო დასვენებები შავი ზღვის სანაპიროზე, კერძოდ, ბიჭვინთაში.

წიგნის პირველსავე გვერდებზე ხსენებული ეპიკური მე, ანუ ირეალური მკითხველი, რომელსაც კარგად აქვს გაცნობიერებული საკუთარი პერსონის განსაკუთრებული მნიშვნელობა და მისია – უმკითხველობით დაავადებული პერსონაჟ-პაციენტების გაცოცხლება, – თავის სადარდე­ბელს გვიმხელს: ვაკუშს მის გარდა კიდევ სხვა არსებაც გამოუგონებია (მასავით მხოლოდ წარმოსახული და არა დაწერილ-ხორცშესხმული პერსონაჟი) და ჩაუსვამს საკუთარ ტექსტში: ეს არის ერთგვარი მფრინავი მტვერსასრუტი, რომელიც აღჭურვილია ერთი დუჟინი ხორთუმივით საცეცებით. მას ჰქვია პოლიპ პოლიმატი, საკონდიტრო ინდუსტრიაში გამოყენებული აპარატის სახელწოდების ანალოგიით, აპარატისა, რომელიც შლანგებზე წამოცმული საცმების მეშვეობით კრემს ტენის ნამცხვრებში და მისი ამოსრუტვაც შეუძლია. პოლიპ პოლიმატს კი ვაკუშის პერსონაჟების – შავი ზღვის სანაპიროზე მოსეირნე საბჭოთა დამსვენებლების თავებიდან კოლხოზური (ლენინ-სტალინური) იდეოლოგიის ამოსრუტვა ევალება. ავ­ტორ ვაკუშს ეს მიზანი ისეთი ვნებით აღავსებს, რომ ერთ­ხელ პოლიპ პოლიმატს, ცხადია, თავისი წარმოსახ­ვით, ევროკავშირის დროშასაც კი მიამაგრებს უკანა ნაწილზე! და, რა თქმა უნდა, მართალია ირეალური მკითხველი, ანუ „მე“ – მთხრობელი, როცა ამ საქციელს თავზეხელაღებულობად მიიჩნევს! ამ დროშის დანახვა ხომ თავგზას აუბნევს „კოლხოზური“ ბიჭვინთის სანაპიროზე მოსეირნე „უძრაობის პერიოდის“ საბჭოთა მოქალაქეებს. მაგრამ ავტორ ვაკუშს სხვა პერსპექტივა უფრო უჩქროლებს გულს, კერძოდ: ეგებ თავისი სკანდალური შესახედაობით ამ აპარატმა რეალური მკითხველების მიზიდვა შეძლოს, მკითხველებისა, სკანდალი ყველაფერს რომ ურჩევნიათ და მათ ნამდვილი ტექსტიც შეაპაროს.

თუმცა, უფრო მნიშვნელოვანი სხვა მინიშნებაა, კერძოდ: რომ საბჭოთა ადამიანების თავებიდან იქ ჩაწნეხილი იდეოლოგია – ძალადობის გამართლება – ადვილად ამოსაშლელი არ იქნება.

და აი, წარმოიქმნება შიდატექსტური კონფლიქტი: ირეალური მკითხველი, რომელიც, როგორც უკვე ვთქვით, ერთადერთი უნარჩუნებს სიცოცხლეს ვაკუშის პერსონაჟებს (იმით რომ, როგორც უკვე ვთქვით, რაც შეუძლია, კითხულობს ტექსტებს, სადაც ისინი ფიგურირებენ), აღშფოთებულია პოლიპ პოლიმატის გაჩენით, გამოჩენითა და შესახედაობით: მისი აზრით, ეს არის ყოვლად არაესთეტური, უბრალოდ, მახინჯი არსება, რომელიც მიიზიდავს კი არა, ნამდვილად ანგელოზებს დაუფრთხობს პოტენციურ მკითხველებს და აიძულებს ყველას, ვინც კი შეიძლება ამ წიგნში შეაბიჯოს, თავზარდაცემულმა მოკურცხლოს და უკან აღარასდროს გამოიხედოს. „ეპიკური მე“ (ასე მე ვუწოდებ, რადგან არ ვიცი, სხვა რა ვუწოდო ამ უცნაურ ­ქმნილებას, რომელიც თავისი გაორმაგებული ირეალობის მიუხედავად, პირველი პირის მთხრობელად გვევლინება), ჰო, მაშასადამე, ეს არსება ცდილობს, რაიმენაირად შეაგონოს ავტორ ვაკუშს, ანუ რეალურ, ცოცხალ ადამიანს, რომელთანაც შიგადაშიგ ტელეპათიურ დიალოგს ახორციელებს, რომ პოლიპ პოლიმატს მხოლოდ ზიანის მოტანა შეუძლია ვაკუშის ტექსტებისთვის, და მისგან რაიმე ხეირის მოლოდინი ნამდვილი სიბრიყვეა. მაგრამ ამაოდ. ავტორი, რომელიც ზოგჯერ რჩევებსაც კი იღებს ხოლმე თავისი ამ ყოვლად ეფემერული, მაგრამ აუცილებელი ­ქმნილებისაგან, ამჯერად, მართალია, გაგებით ეკიდება მის შმაგ ანტიპათიას პოლიპ პოლიმატის მიმართ, მაგრამ არ ამართლებს. ვაკუშს თავისი ჩანაფიქრი სწორად მიაჩნია. გარდა ამისა, მას, როგორც ავტორს, ბოლო ხანებში თავისი ხელოვნური მკითხველის საქციელი თურმე სულაც არ ეპრიანება. ­„სხვათა შორის, ბოლო ხანებში, შენ უფრო მეტს ლაპარაკობ, ვიდრე კითხულობ“ – მკაცრ შენიშვნას აძლევს იგი ირეალურს. ეს უკანასკნელი კი მაინც გადაწყვეტს, დაუნდობლად გააძევოს პოლიპ პოლიმატი ტექსტის სივრციდან, თუკი იქ პოტენციური მკითხველის თვალსაწიერზე გამოჩნდება.

თუ მკითხველი უკვე მიხვდა, რომ იუმორისტულ ტექ­სტთანა გვაქვს საქმე, მაშინ ის წიგნში მით უფრო ისიამოვნებს ამ იუმორით.

ახლა კი დროა, მედეაზე გადავიდეთ, ვისი სახელიც ჰქვია წიგნს და, ვისაც არსებითად ეძღვნება იგი. ლაპარაკია სახელგანთქმული მოქანდაკის მერაბ ბერძენიშვილის მონუმენტურ ქანდაკებაზე, ბიჭვინთის სანაპიროზე რომ აღმართულა: „როგორც კოლხეთის სანაპიროს ლეგენდარული მცველი“. და აი, ეს ქანდაკება, ამ ტექსტში დეკორაციის დონეზე კი არ რჩება, არამედ პერსონაჟად იქცევა! ასე რომ, უკვე სამი „მოქმედი პირი“ გამოიკვეთა: ირეალური მკითხველი „მე“, მფრინავი იდეოლოგიური მტვერსასრუტი – პოლიპ პოლიმატი და ნაქანდაკარი მედეა, რომელიც მოგვიანებით ცოცხლდება. და არის კიდევ მეოთხე და ამ სამზე უფრო მნიშვნელოვანი მოქმედი პირი: ავტორ ვაკუშის ორეული – პერსონაჟი ვაკუში. მოქმედება ხომ ვაკუშის ავტობიოგრაფიულ ნაწარმოებში ვითარდება. ხოლო როცა მწერალი ავტობიოგრაფიულ ნაწარმოებს წერს, მაშინ თავის თავს პერსონაჟად აქცევს. ესე იგი, წარმოიქმნება მისი ლიტერატურული, ტექსტური ორეული: ამ შემთხვევაში, ჩვენს წინაშეა რეალური, ცოცხალი ადამიანი – მწერალი ვაკუში და მისი ქმნილება პერსონაჟი ვაკუში, რომელიც საკითხავ მასალას წარმოადგენს (Lesestoff), და ხშირად ასეც მოიხსენიება: „საკითხავი ვაკუში“ (გერმანულად der lesestöffliche Wakusch, ან უბრალოდ: der Lesestöffliche, რაც, უბრალოდ, სასაცილოა) განსხვავებით ნამდვილი, ანუ „შემოქმედი ვაკუშისაგან“.

და აი, ეს ჩვენი ირეალური მკითხველი, რომელიც სიცოცხლეს შთაბერს ამდენი ხნის წაუკითხაობით ჩამჭკნარ პერსონაჟ-პაციენტებს, – კონფლიქტში შედის ავტორ ვაკუშის ორეულთან – პერსონაჟ (საკითხავ) ვაკუშთანაც. ამ უკანასკნელს რაღაც უცნაურობა წამოუწყია: პოლიპ პოლიმატის მართვის სადავეები აუღია ხელში და რატომღაც მედეას ქანდაკების ირგვლივ დააფრენს მას. მერე ისე ახლოს მიჰყავს, რომ აპარატი თავისი მრავალი ხორთუმ-საცეცით ქანდაკებას ეხვევა და… ისიც გაცოცხლებას იწყებს… აი, ხელებს ამოძრავებს, თავს აბრუნებს, უძირო ტკივილისაგან გაპირქუშებული სახის ნაკვთები ულღვება და სიხარულისგან სხეული უთრთის, მერე კი ცეკვავს… თანაც ლეკურის ყაიდაზე. მაგრამ მხოლოდ ამით არ მთავრდება ეს მაგია. პერსონაჟი ვაკუში პოლიპ პოლიმატს უბრძანებს მედეას ცნობილი გერმანელი მწერალი ქალის – კრისტა ვოლფის წიგნი „მედეა“ ჩაუდოს ხელებში. ასეც ხდება. ახლა მედეას შეუძლია წაიკითხოს ეს წიგნი და გაიგოს, რომ ძველ ბერძნებს გაუტეხიათ მისთვის სახელი და დაუბრალებიათ საკუთარი შვილების დახოცვა, სინამდვილეში კი მისი შვილები თავად ბერძნებს დაუხოციათ…

ნაწარმოების თემის ასეთ თავხედურ შეცვლას ამ „სა­კითხავი ტიპის“, ანუ პერსონაჟ ვაკუშის მიერ, პირდაპირ ჭკუიდან გადაჰყავს ირეალური მკითხველი. მრისხანებით აღსავსე მიეჭრება იგი პერსონაჟ ვაკუშს და პასუხს სთხოვს. ემუქრება, რომ ავტორ ვაკუშს შეატყობინებს ყველაფერს, რომ ასეთი „ანტითემატური“, ან: „მეტათემატური“ გადახრები ყოვლად დაუშვებელია, რომ ეს ავტორის რისხვას გამოიწვევს და ა.შ. და წარმოიდგინეთ მისი გაოგნება, როდესაც შეიტყობს, რომ ქანდაკების გაცოცხლება პოლიპ პოლიმატის საშუალებით სწორედ ავტორს გადაუწყვეტია… მაშასადამე, პერსონაჟი ვაკუშიც მასავით ტელეპათიურ კავშირში ყოფილა ავტორ ვაკუშთან… ამიერიდან ირეალური მკითხველი, იგივე ეპიკური მე ავტორსა და მის ტექსტურ ორეულს, ანუ ორ ვაკუშს ნომრავს და ასე მოიხსენიებს: ვაკუში №1 და ვაკუში №2.

ძველი „კოლხეთი“ მთლიანად უძველესი საქართველოს სიმბოლოა, „კოლხოზი“ კი, არა მხოლოდ წარუმატებელი საბჭოთა ეკონომიკისა და სოფლის მეურნეობის, არამედ მთელი საბჭოეთისა. კოლექტიური მეურნეობა. კოლექტიური ყოფა (მწერლის ბიოგრაფიული რეალობაა ის, რომ გივი მარგველაშვილი წლების მანძილზე, ღრმა საბჭოთა უძრაობის პერიოდში, რამდენიმე მეგობართან ერთად ისვენებდა ხოლმე ბიჭვინთაში მდებარე ე.წ. „ციტრუსოვი სოვხოზში“, იქვე იყო მედეას ქანდაკებაც). ასე დაასრულა ძველმა ცივილიზაციამ თავისი ისტორია: კოლხეთმა კოლხოზით.

მედეას ქანდაკების გარდა შავიზღვისპირეთის ამ პატარა ქართულ-საბჭოთა სივრცეში, ანუ კოლხოზში ლენინისა და სტალინის ძეგლებიც აღმართულა. როდესაც მედეას ქანდაკება დაიდგა, მაშინ არც კრისტა ვოლფის წიგნი არსებობდა და არც მედეას გამამართლებელ სხვა, ნაკლებად ცნობილ ვერსიებს ექცეოდა ყურადღება. გამოდის, რომ ქანდაკება დაიდგა როგორც შვილების მკვლელი დედის ძეგლი, რომლის დანაშაულსაც აქ გაგებით ეკიდებოდნენ. მაგრამ ავტორ ვაკუშისა და პერსონაჟ ვაკუშის აზრით, ასე აღარ შეიძლება გაგრძელდეს. თუ მედეა შვილების მკვლელია, მაშინ იგი, მიუხედავად პირადი ტრაგედიისა, სისასტიკის არქეტიპულ მოდელად გვევლინება და შინაგან ნათესაობაში მოდის ლენინთან და სტალინთან, რომელთა იდეოლოგიამ და პრაქტიკამ მილიონობით უდანაშაულო ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. ამიტომ ვაკუში №1 და ვაკუში №2 კრისტა ვოლფის ვერსიას უჭერენ მხარს: მედეას თავისი შვილები არ დაუხოცია, ასეთ შემთხვევაში ის იმის ღირსიცაა, რომ ძეგლი დაუდგან და იმისაც, რომ ღამღამობით გაცოცხლდეს, კრისტა ვოლფის წიგნი იკითხოს და თავისი უდანაშაულობის ამბავი შეიტყოს. ან თავის პოსტამენტზე იცეკვოს, შვილებთან ერთად ზღვის ნაპირთან მივიდეს და ქაღალდის ნავები გაუშვას ძველი საბერძნეთისკენ, კორინთოსკენ, სადაც მისი შვილების მამა დარჩა…

მაგრამ ვაკუშ №1-სა და ვაკუშ №2-ს ასევე აუცილე­ბ­­ლობად მიაჩნიათ ლენინისა და სტალინის ქანდაკებებსაც აუხილონ თვალები: პოლიპ პოლიმატის საშუალებით ხე­ლებში ჩაუდონ მარქსის „კაპიტალი“ და შეაგნებინონ, რომ მათ, ბელადებმა ეს წიგნი ან ვერ გაიგეს, ან განგებ წაიკითხეს ისე, როგორც აწყობდათ, როცა თავში ჩაიჭედეს და მასებსაც ჩაუჭედეს, თითქოს რევოლუციას შეეძლო ერთ სახელმწიფოში გაემარჯვა და მერე მთელი ხალხისთვის ბედნიერება მოეტანა. ახლა კი უნდა გააცნობიერონ: სწორედ ბედისწერული ტექსტის – „კაპიტალის“ ამ გაყალბებას მოჰყვა შედეგად ის, რომ ძალითა და ტყუილით შეკოწიწებული სახელმწიფო სამოცდაათი წლის შემდეგ საცოდავად დაიმსხვრა. მათ ხომ ისე დატოვეს დედამიწა, რომ საბჭოეთის უძლეველობაში ეჭვი არ შეჰპარვიათ. ახლა კი, პოსტსაბჭოთა დროში ლენინისა და სტალინის ინფორმირება მათ მიერ აგებული სახელმწიფოს სრული ფიასკოს თაობაზე უნდა განხორციელდეს ქართულ-რუსული გაზეთების საშუალებით, ერთნაირად რომ აყრიან ქოქოლას უკვე დაქცეულ სსრკ-ს და უკანასკნელი სიტყვებით იხსენიებენ მის შემოქმედთ (დროის ნაკადები ხომ არსად არ შეედინებიან ისე ადვილად ერთმანეთში და გამოედინებიან ერთმანეთისაგან, როგორც მხატვრულ ტექსტში).

ეს იუმორისტული ექსპერიმენტი შეესაბამება სინამდვილის რაღაც დაფარულ ასპექტს, ან უფრო სწორად, ადამიანის ცნობისმოყვარეობას „სამყაროს შიდა სივრცის“ ყველა შესაძლო შრის მიმართ. სად, სამყაროს რომელ ადგილას შეიძლება აცნობიერებდეს ადამიანი, რომელმაც ეს დედამიწაზე ვერ შეძლო, თავის შეცდომებსა და დანაშაულებს? სად შეიძლება ობიექტურად დაინახოს თავის მიერ ნაცხოვრები ცხოვრება, თუ სიცოცხლეში ვერ მოასწრო ამის დანახვა? გაცნობიერებას, გააზრებასა და დანახვას, და ამის შედეგად: აღიარებას, ხომ შინაგანი სიმშვიდე, ანუ აუმღვრევლობა სჭირდება? ასეთი ადგილი სამყაროში ადამიანს არ ეგულება (რელიგიები მხოლოდ სასჯელზე ლაპარაკობენ). როდესმე, სადმე დაინახავს, შეიგნებს დედამიწიდან წასული ამდენი დამნაშავე და ბოროტმოქმედი, რა ჩაიდინა? ასე რომ, ეს მწვავე ადამიანური შეკითხვა, ეს დაუკმაყოფილებელი ექსისტენციალური მოთხოვნილებაც ისევ მხატვრულმა თამაშმა უნდა დააკმაყოფილოს.

მაშასადამე: ვაკუში №1 და ვაკუში №2 მხატვ­რულ-მისტიკური განმანათლებლობის წამოწყებას აპირებენ: უკვე მიღმეთის მკვიდრი ბელადების ცნობიერების ­ქიმწმენდას.

როგორც ვხედავთ: წიგნში „კოლხი მედეა კოლხოზში“ ­ქანდაკებები იწყებენ წიგნების კითხვას. და ეს ამბავ­იც პოლიპ პოლიმატის მეშვეობით უნდა განხორციელდეს. კარგი ბატონო. მაგრამ ამ აპარატს, როგორც აღმოჩნდა, ქანდაკების გაცოცხლება შეუძლია. ხომ დავინახეთ: შემოხვია თა­ვისი ხორთუმები ნაქანდაკარ მედეას და სიცოცხლე შთაბერა. ვაითუ, მეტისმეტად ახლოს მივიდეს ორი ტირან-ბელადის ქანდაკებებთან და ისინიც გაცოცხლდნენ? მერე რაღა გააჩერებს ორივეს ერთად? ასე რომ, ფრთხილად! წარმოსახვა საშიში რამაა (ღმერთმა ნუ ქნას, რომ რეალურ ცხოვრებაში ძალიან ბევრმა, მილიონობით პოსტსაბჭოთა მოქალაქემ წარმოიდგინოს, წარმოისახოს მათი დაბრუნება. წარმოსახვას რეალობის შეცვლა შეუძლია).

ეს გივი მარგველაშვილის მეტარეალისტური აღმოჩენაა: წიგნის გმირები ცოცხალ არსებებს წარმოადგენენ, რომლებმაც იციან რომ წიგნის გმირები არიან; იციან, რომ წიგნში ცხოვრება ეს სულ სხვა განზომილებაში ცხოვრებაა. ამ უხილავ არსებებს შესწავლილი აქვთ თავიანთი განზომილების კანონები და შესაძლებლობები, თუ როგორ და როდის შეიძლება ეს კანონები დაარღვიონ; მათ განსაკუთრებული მიმართება აქვთ როგორც თავიანთ ავტორ-შემოქმედთან, ისე მკითხველებთან. თვითონაც აკვირდებიან მათ თავიანთი წიგნიდან. მაგალითად, გივი მარგველაშვილის (აქ: ვაკუშის) პერსონაჟებმა იციან, რომ მათი ბედისწერა მთლიანად დეტერმინირებულია, ის მათმა ავტორმა განსაზღვრა: მან მიუსაჯა ყველას ერთ გარკვეულ სიუჟეტში ცხოვრება, მან დაადგინა ვინ მთავარი გმირია, ვინ მეორეხარისხოვანი თუ წამიერად გაელვებული; ასევე დაადგინეს მილიონობით სხვა ავტორებმა, რომელმა პერსონაჟმა რომელი უნდა მოკლას, ვინ ვის უნდა უღალატოს, ვინ ვის უნდა შეუყვარდეს, ვინ ვის უნდა დაშორდეს თუ უღალატოს ამ სიუჟეტში. და ეს ყველაფერი იმდენჯერ მეორდება, რამდენჯერაც წიგნს წაიკითხავს ადამიანი. უსაზღვროდ განმეორებადი ერთი და იგივე ისტორია, მით უფრო თუ ეს ტრაგიკული ისტორიაა, პროტესტის გრძნობას იწვევს წიგნის გმირებში. ეს იგივეა, რაც დიქტატურაში ცხოვრება, თანაც უსასრულოდ განმეორებად იგივეობაში. მაგრამ თუ არავინ კითხულობს ამა თუ იმ წიგნს, მაშინ მეორე უბედურება იწყება: დახურულ ყდებს შორის მოქცეული ჰერმეტული ცხოვრება, პერსონაჟების თანდათანობითი დაავადება უმკითხველობის შედეგად, რასთანაც გვაქვს საქმე „კოლხ მედეაში“.

და როგორც ადამიანები ეძებენ გამოსავალს აუტანელი ცხოვრებიდან, ასე ცდილობენ პერსონაჟებიც თავიანთი ბედისწერის, ანუ თემის შეცვლას და ცდილობენ ამას სწორედ მაშინ, როდესაც წიგნი დახურულია და მათ აღარც ავტორი კითხულობს, აღარც მკითხველი. სწორედ ამ დახურულ მდგომარეობაში, როცა უსაქმოდ და უფუნქციოდ დარჩენილ პერსონაჟებს უამრავი დრო აქვთ, იწყება მათი დამოუკიდებელი, თავისუფალი, ანუ არათემატური, სულაც ანტითემატური თუ მეტათემატური გამოსვლები და ექსპერიმენტები.

მაგალითად, ქართველი მკითხველისთვის უფრო ახლობელი ნაწარმოები – „ალუდა ქეთელაური“ რომ ავიღოთ, რომელიც მთლიანად გადამუშავდა გივი მარგველაშვილის რომან-ტრილოგიაში „მუცალი“. ვიცით: ალუდა პოემის დასაწყისშივე კლავს მუცალს, და შემდეგ მთელი სიუჟეტი სწორედ მოკლულის ირგვლივ ვითარდება. გივი მარგველაშვილთან ყოვლად ეპიზოდური გმირი მუცალი მთავარი გმირი ხდება, რომელიც მკითხველს უყვება, რა არის წიგნის შიდა სამყარო, რას ნიშნავს ამ სამყაროში, მის ერთ მისჯილ სიუჟეტში, თემასა და თემში ცხოვრება; როგორ ელოდებიან ხოლმე პერსონაჟები მკითხველს და როგორ ამოუვიდათ ყელში გაუთავებლად ერთმანეთთან ბრძოლა, სისხლის ღვრა და მტრობა მკითხველთა თავშესაქცევად; მუცალი ჰყვება, როგორ დამეგობრდნენ ის და ალუდა წიგნის დახურულ მდგომარეობაში და როგორ გადაწყვიტეს, გაიქცნენ თავიანთი სიუჟეტიდან, ანუ კონსერვატული, მტრული თემიდან, სხვაგან – თავისუფალ სივრცეში; ის ჰყვება, როგორ მოუვიდათ თავში თემიდან გაქცევა, ანუ „ბედის საზღვრის გადალახვა“ განეხორციელებინათ ნიკოლოზ ბარათაშვილის მერნის საშუალებით, რომელზედაც ამხედრებული პოეტი სწორედ ამას ესწრაფვის. ისინი მიიპარებიან იმ ადგილას, სადაც მერანმა უნდა ჩამოიქროლოს, მაგრამ ავბედითი შავი ყორანი, რომელიც უკან მისჩხავის მას, დიდ დაბრკოლებებს უქმნით, რომელთა გადალახვას დრო დასჭირდება.

აქ კი „კოლხ მედეაში“, მთავარი პერსონაჟი ვაკუში ავტორ ვაკუშთან დაკავშირებულა და ერთად გადაუწყვეტიათ როგორც მკითხველთა მიზიდვა, ასევე, მედეას ქანდაკების გაცოცხლება აპარატ პოლიპ პოლიმატის საშუალებით. აქ კიდევ ერთხელ თამაშდება გივი მარგველაშვილის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი იდეა: კაცობრიობის ისტორიის მანძილზე დახვავებული შემზარავფინალიანი, კრიმინალური სიუჟეტები გავლენას ახდენენ სინამდვილეზე: იმსგავსებენ მას: განუხრელად გადააქცევენ ადამიანთა თანაცხოვრებას უსასრულო, სისხლიან სერიალად (მაგალითად, გივი მარგველაშვილის რომანი „ოფიცერი პემბრი“ გვიხატავს, როგორ შეიჭრება თომას ჰარისის სისხლიანი ტრილერის „კრავთა დუმილის“ ტექსტი რეალურ ცხოვრებაში, როგორ „სურს ტექსტს“ რეალობაში გამეორება: წიგნის პერსონაჟ ოფიცერ პემბრის თავისი ცხოვრებისეული ორეულის გადარჩენა სურს, რომელსაც იგივე უბედურება ელის, რაც მას თავის წიგნში ატყდება თავს: მოკვლა სადისტი ტუსაღის მიერ).

მაგრამ „კოლხ მედეაში“ ლიტერატურული პერსონა­ჟების კი არა, ტრაგიკული ქანდაკების ბედის შეცვლაზეა ლაპარაკი, რაც ბევრად უფრო ძნელი ჩანს, რადგან, როგორც ვაკუშ №2 ფილოსოფიურად განგვიმარტავს, ქანდაკება განსხვავებით მხატვრული ტექსტისგან, რომელიც დინამიკურია და დროში გრძელდება, – სტატიკურია და ერთ გაქვავებულ წამს წარმოადგენს. როდესაც მხატვრულ ტექსტში ესა თუ ის ქანდაკება დგას, მაშინ ქანდაკების უძრავი, სტატიკური სამყარო შეჭრილია ტექსტის დენად მატერიაში. და თუ ქვის ფიგურა – ჩვეულებრივ, მითიური ან ისტორიული პიროვნების ძეგლი, – გაცოცხლდება, მაშინ გაქვავებული წამი დენად მატერიად იქცევა და მისი ფატალური სიუჟეტიც ამოძრავდება. არ არის გამორიცხული, რომ ბიჭვინთაში, შავი ზღვის პირას აღმართული მედეასა და მისი ორი ბავშვის ქანდაკება სწორედ იმ შემზარავ წამს ასახავდეს, როდესაც სახემოქუფრულ დედას საკუთარი შვილების დახოცვა მოსდის თავში (და მოქანდაკე მერაბ ბერძენიშვილმა ის ამ წამში სამუდამოდ გააქვავა, წინ აღარ გაუშვა). ამიტომ, მისი გაცოცხლების დროს დიდი სიფრთხილის გამოჩენაა საჭირო. ნაქანდაკარმა მედეამ კარგად უნდა წაიკითხოს კრისტა ვოლფის წიგნი „მედეა“ და გააცნობიეროს, რომ თავისი შვილების მკვლელი თვითონ არ არის.

ახლა ის ვიკითხოთ, რატომ შეიძლება მოუნდეს ავტორს, ხელოვნური მკითხველი გამოიგონოს თავის ტექსტებისათვის? ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად კიდევ ერთხელ უნდა გავიხსენოთ გივი მარგველაშვილისა და მისი ოჯახის ტრაგიკული ისტორია, ისტორია, რომელიც მთლიანად საქართველოს უკუღმართმა ბედისწერამ განსაზღვრა.

ორი სამშობლოს ქონა, რაც გივი მარგველაშვილს ხვდა წილად, ხშირად იმას ნიშნავს, რომ ბოლომდე არც ერთი არა გაქვს: (1927 წელს) ბერლინში დაბადებული, ოკუპირებული საქართველოდან გამოქცეული ქართველი ემიგრანტების შვილი, იგი უცხო რჩებოდა გერმანელი თანატოლებისთვის: თავისი ქართული წარმომავლობის, გარეგნობის, გვარ-სახელის, ოჯახისა და ოჯახური ისტორიის წყალობით.

(1945 წელს) ბერიას სპეცსამსახურების მიერ მამასთან ერთად ბერლინიდან გამოტაცებული და ყოფილ საკონცენტრაციო ბანაკში წელიწადნახევრიანი პატიმრობის შემდეგ იძულებით ჩამოსახლებული საბჭოთა (ანუ „კოლხოზურ“) საქართველოში ისევ უცხო რჩებოდა თავისი გერმანელობის გამო: იმის გამო, რომ მისი მშობლიური ენა გერმანული იყო და ქართული მხოლოდ ახლა უნდა ესწავლა; უცხო რჩებოდა თავისი გერმანული ისტორიისა და განათლების, ევროპული მენტალობის, ფასეულობებისა და გემოვნების გამო და, რაც მთავარია, იმის გამო, რომ მისი გერმანულენოვანი მხატვრული ტექსტები მისი საწერი მაგიდის უჯრებში უნდა დაბერებულიყვნენ, არავის უნდა სცოდნოდა ისინი. და ასე რჩებოდა უამრავი წიგნი, ურიცხვი პერსონაჟი ათეული წლების მანძილზე მკითხველის გარეშე.

და შემდეგ: უკვე დამოუკიდებელი საქართველოდან გერმანიაში დაბრუნება (1990). და შემდეგ ისევ დაბრუნება საქართველოში (2011), უკვე იმის გამო, რომ სიბერეში მარტო ვერ დარჩებოდა. და აქ ისევ: უწყვეტად წერა სიკვდილამდე (2020). ასე იცხოვრა: მისივე სიტყვებით: „ორმაგ ემიგრაციაში“.

მაგრამ დიდი მარტოობისა და გარიყულობის განცდას მწერალში თავის მძიმე ბედისწერაზე უფრო თავისი წიგნების ბედისწერა იწვევდა. ის ძალიან განიცდიდა, რომ მისი ტექსტების დიდი ნაწილი ესოდენი დაგვიანებით დაბრუნდა ენობრივ სამშობლოში; რომ ამის გამო მას ცოტა მკითხველი ჰყავდა. თუმცა, ლიტერატურულმა კრიტიკამ ძალიან მაღალი შეფასება მისცა მის პირველსავე რომანებს, გასული საუკუნის 90-იან წლებში გერმანიაში რომ გამოქვეყნდა.

და ასე გაგრძელდა: გივი მარგველაშვილის შემოქმედება მკითხველთა ელიტარული წრის, რეალიზმისაგან საფუძვლიანად გაუცხოებული ინტელექტუალების, ხელოვანებისა თუ ახალგაზრდების გემოვნებას აკმაყოფილებდა (და აკმაყოფილებს). ამ ტიპის მკითხველს ძალიან განვითარებული ფანტაზია აქვს, ირეალურს ადვილად აღიქვამს რეალურად; აზრით (თვით მისი სკრუპულოზური განვითარებით მხატვრულ ტექსტში) ისევე შეუძლია დატკბეს, როგორც ხატით (მეტაფორული ქსოვილით). ესთეტიკური თამაში და ­მხატვრული ფანტასმაგორია უფრო მეტად უმჟღავნებს სინამდვილის სიღრმეებს, ვიდრე რეალისტური თხრობა. ასეთი მკითხველი კი მართლაც უმცირესობაა, დასავლეთშიც და ჩვენშიც. გივი მარგველაშვილს კი ბევრი მკითხველი სწყუროდა და არ შველოდა არც მრავალი პრემია და ჯილდო, რაც გერმანიაში მიიღო, არც ის, რომ უკვე საქართველოში დაბრუნებულ ხანდაზმულ მწერალს სისტემატურად სტუმრობდნენ და პატივს მიაგებდნენ აქ სტუმრად მყოფი გერმანელი ხელოვანები თუ პოლიტიკოსები; რომ ერთი-ორი ერთგული მკითხველი მისი წიგნებით პირთამდე გატენილი ჩემოდნით ჩამოვიდა გერმანიიდან თბილისში, რათა მწერალს ავტოგრაფები აღებეჭდა მათზე. საქართველოში გივი მარგველაშვილი, როგორც გერმანელი მწერალი, ღრმა მარტოობის ციხე-კოშკში გამოემწყვდეოდა ხოლმე. აქ ორიოდე ადამიანის გარდა არავის ჰქონდა წარმოდგენა მისი თვალუწვდენ შემოქმედებაზე, მაშასადამე, მას თითქმის არავინ იცნობდა.

მაგრამ მთავარი ის არის, რომ მწერალ გივი მარგველაშვილს ჰქონდა უნარი, ყველანაირ ტრაგედიასა და ბედუკუღმართობაზე მაღლა დამდგარიყო: გაექარწყლებინა ბედისწერა ფილოსოფიური განაზრებით, მხატვრული თამაშითა და სიცილით, იმ გადამდები, ხმამაღალი სიცილით, რომლითაც ის თუნდაც ამ წიგნის პასაჟებს კითხულობდა ხოლმე. ეს სიცილი ყველას დღესაც თვალწინ და ყურებში უდგას, ვინც ერთხელ მაინც შესწრებია მას.

ნაირა გელაშვილი

13 მარტი, 2021 წ.

აფრედერიკი და განაბულჯადოქრიანი საკრავი

გურამ დოჩანაშვილის მოთხრობა

ვატერპოლოო, ანუ აღდგენითი სამუშაოები

 

“ვატერ(პო)ლოო” პირველ რიგში წარმოადგენს მოთხრობას მოთხრობის შესახებ: იგი გვიჩვენებს მოთხრობის შეთხზვის პროცესს. ჩვენს წინ ორი მთხრობელია: პირველი მთხრობელი, რომელიც უსახელოა, – ვუწოდოთ მას “ავტორი”, მოგვითხრობს აფრედერიკ მე-ზე, რომელმაც “გაითვალისწინა რა ეროვნულ ლიტერატურაში ფანტასტიკური ჟანრის გამოვლენათა რეალური ნაკლებობა, გადაწყვიტა, რადაც არ უნდა დასჯდომოდა შეექმნა” რაიმე ფანტასტიკური ნაწარმოები. აფრედერიკ მე ერთდროულად მთხრობელიცაა და პერსონაჟიც: იგი ჩვენს თვალწინ, ჩვენი თანდასწრებით იწყებს ბესამე კაროს თავგადასავლის შეთხზვას. რომ აფრედერიკ მე თავად ავტორის იპოსტასია (ორივენი კი მწერლისა), ეს ნაწარმოებებში არც ისე შენიღბულია. ამაზე მიგვანიშნებს მისი გვარი “მე” (ხოლო სახელი “აფრედერიკი” იუმორით აღბეჭდილი მინიშნებაა ხელოვანის მიმოქროლავ ფანტაზიაზე. ჯერ ერთი, იმ აზრით, რომ ეს არის ფრენა, ლივლივი, ნავარდი, ფრთების გაშლა წარმოსახვისა, და მერე, იმ აზრითაც, რომ ესაა “აფრენა”, ანუ ერთგვარი გადახრა ნორმიდან, ჩვეულებრივი, “ნორმალური”, ცნობიერების ­ზღვარს გადასვლა, რასაც “ღვთაებრივ სიგიჟეს” უწოდებს ერთი დიდი გერმანელი პოეტი და არა ­მხოლოდ ის. აფრედერიკ მე ავტორის მეორე მე და მესამე პირია. თავად ავტორი კი მკითხველთან ერთიანდება და შეგვცივდა”, “ჩვენი ბესამე კარო” და ა. შ.). ავტორი, როგორც ზენა ინსტანცია, ხშირად მიმართავს მთხრობელსაც, მკითხველსაც და აფრედერიკის მიერ წარმოსახულ პერსონაჟებსაც. მას ხელეწიფება ნებისმიერი ჩარევა თხრობაში. აფრედერიკის წამოწყებულ ამბავს ხშირად თავად აგრძელებს. ავტორის იუმორი აფრედერიკის მიმართ არის იუმორი საკუთარი თავის მიმართ.

თუ ტრადიციული რეალისტური პროზის ერთ-ერთი არსებითი ნიშანია მკითხველის დარწმუნება მოთხრობილის აბსოლუტურ სინამდვილეში, იმაში, რომ ამბავი სწორედ ისე მოხდა, როგორც მოგვითხრეს, აქ “ვატერ(პო)ლოო”-ში ავტორი ნიადაგ გვახსენებს და მიგვითითებს, რომ ყველაფერი, რასაც ვკითხულობთ, აფრედერიკის ფანტაზიის ნაყოფია, მისი გამონაგონია; იგი ჩვენს თვალწინ თხზავს ფანტასტიკურ ამბავს. მაშასადამე, იუმორი, რითაც სუნთქავს მთელი მოთხრობა, პირველ რიგში, ­ინტელექტუალური ხასიათისაა, მას ლოგიკური საფუძველი აქვს, იგი მოედინება მწერლის “გამოუსწორებელი” მიდრეკილების მხილებიდან: მწერალი თავს ისე იჭერს, ვითომ განგების ნებით, მართლა მომხდარ ამბავს ასახავს, მაშინ, როდესაც თავად არის განგება საკუთარი პერსონაჟებისა და მათი ცხოვრების მიმართ. ჩვეულებრივ, მწერალი იგონებს უამრავ დეტალს ამბის დამაჯერებლობისათვის, “ვატერ(პო)ლოო”-ში კი ვკითხულობთ: “ხოლო განგებამ, უზენაესმა ფანტასტმა ისე ინება, რომ შორიახლო მიმავალ ეტლს, სულერთია რომელი, მაგრამ მაინც, სიზუსტისათვის, მარცხენა წინა თვალი დაუზიანა”, თუნდაც ეს ერთი ფრაზა, ასეთი სიახლითა და სიმხიარულით რომ ფეთქავს, გარეგნული, უაზრო ეფექტი კი არ არის, არამედ, როგორც უკვე ვთქვით, ამოზრდილია ნაწარმოების ლოგიკიდან: რაკი აფრედერიკი თავად თხზავს, ხომ ფაქტობრივად სულერთია, რომელ თვალს დაუზიანებს ეტლს. მთავარია, რომ ეტლი რაღაც დამაჯერებელი მიზეზით უნდა გაჩერდეს, რათა დიდი მუსიკოსი როხასი “შემთხვევით” შეხვდეს ობოლ ბესამეს. ეს გახლავთ უწყინარი ხუმრობა, იუმორი რეალისტური თხრობის მანერის მიმართ, იმ რეალიზმის მიმართ, რომლის წარმომადგენლადაც გვევლინება თავად მწერალი გურამ დოჩანაშვილი.

თუმცა, ჩვენ ამბის შექმნის პროცესს ვესწრებით და ლამის მასში ვმონაწილეობთ (ავტორი ხშირად უხმობს მკითხველს, შეხედოს აფრედერიკს, მოუსმინოს რას ამბობს იგი, “გაოცებულია” აფრედერიკის მრავალი უცნაური საქციელით (“იეფ, ეს რა სთქვა” და ა. შ.), მაშასადამე, აზრობრივად სულ ვიცით, რომ მოთხრობის პერსონაჟები რეალური ადამიანები კი არ არიან, არამედ გამოგონილი, – ამ მოთხრობის თავისებურება ის გახლავთ, რომ ემოციურად მაინც არ ვრჩებით გულგრილნი აღწერილი ამბის მიმართ, ჩვენი თანაგრძნობა და თანადგომა არ აკლდება ბესამე კაროს და როგორც გულშემატკივარნი მივაცილებთ მას მოთხრობის ბოლომდე. ამას კი პირველ რიგში განაპირობებს თავად აფრედერიკის უაღრესად მგრძნობიარე დამოკიდებულება საკუთარი პერსონაჟებისა და მათი ბედ-იღბლის მიმართ, რაც გადაედება მკითხველსაც. თუმცა ავტორი გვეუბნება და ყოველ წუთს გვახსენებს, ყველაფერი მთხრობელის ფანტაზიააო, ჩვენ სწორედ იმის გამო, რომ თავად მთხრობელი დიდის გრძნობიერებით გადმოგვცემს გამონაგონს, მაინც განვიცდით მას, მიუხედავად იმისა, რომ არათუ ანგარიში არ გაუწიეს, არამედ საგანგებოდ უგულებელყვეს მკითხველისა და მსმენელის ელემენტარული, ძვალსა და რბილში გამჯდარი მოთხოვნილება: მთხრობელმა დაარწმუნოს იგი მოთხრობილის სინამდვილეში, შეუქმნას ნამდვილობის ილუზია. მთხრობელის ემოციური დამოკიდებულება მონათხრობთან უფრო ძლიერი აღმოჩნდება ავტორის გამომაფხიზლებელ კომენტარებზე, სახუმარო შეძახილებზე, წამდაუწუმ რომ გვახსენებენ ამბის არარეალურობას. აფრედერიკის გრძნობიერება კი გამოწვეულია შემოქმედებითი პროცესის ცნობილი კანონით: მწერლისთვის რეალურია საკუთარი წარმოსახვის ნაყოფი: პერსონაჟი მისთვის ცოცხალი ადამიანია (შეგვეძლო გაგვეხსენებინა უამრავი მაგალითი, ჰოფმანს ეშინოდა საკუთარი პერსონაჟების, კლაისტი ქვითინით შევარდა მეგობართან და ამცნო საშინელი ამბავი: რომ გარდაიცვალა პენთეზილეა, – მისი ტრაგედიის მთავარი გმირი და სხვ.). ამიტომ ავტორმა რამდენიც არ უნდა გვახსენოს: ბესამე კარო აფრედერიკის გამოგონილი პერსონაჟიაო, აფრედერიკი აცოცხლებს, გვაჯერებს და აგვატკიებს კიდეც საკუთარ პირმშოს. ირეალურია ამბავი, მაგრამ რეალურია აფრედერიკის წარმოსახვა მასში გაჩენილი არსებებით.

გაუცხოების ეფექტი სწორედ მკითხველის მიერ ნაწარმოების გაორებულ აღქმაში ვლინდება: ლოგიკურად ვიცით მოთხრობილის არარეალურობა (მივიღეთ ავტორის ინფორმაცია), მაგრამ ემოციურად მაინც განვიცდით ამბავს (გადმოგვედო მთხრობელის განწყობილება).

ცნობილია, რომ ხელოვნება უდიდესი სერიოზულობისა და ამავე დროს თამაშის სულის სინთეზია. შემოქმედის პიროვნებაში ერთიანდება ბავშვი და ბრძენი და ეს ერთიანობა განსაზღვრავს ხელოვნების სიღრმესა და ამავე დროს სილაღეს. როცა რომელიმე მათგანი მოისუსტებს, იქ ყოველთვის რაღაც გვაკლია, რაღაც არ გვყოფნის; ან მომაკვდინებელ, მოსაწყენ სერიოზულობას ვიღებთ ან ჭკუამხიარულებას.

ხოლო ბავშვური საწყისი ხელოვნებაში, ამ შემთხვევაში, ლიტერატურაში მრავალწახნაგოვნად ვლინდება; მწერალს, პოეტს, იმასთან ერთად, რომ სხვაზე მეტ ტკივილსა და აზრს იწოვს (შინაგანად სწრაფად შედის ასაკში), შენარჩუნებული აქვს ბავშვური გაკვირვებისა და აღტაცების უნარი, ცნობისწადილი, ინტერესები, განცდათა სიახლე და, რაც მთავარია, დაუთრგუნავი წარმოსახვა-ფანტაზია, რისი ყველაზე დიდი საზეიმო დარბაზიც პატარა ბავშვის სულია: ბავშვისთვის არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს, რომ ცხენი, რომელსაც ის მიაჭენებს, ხისაა და გამოქვაბული, სადაც ყველანაირი სასწაული ხდება, ორი ბალიშისგან შედგება: გონება ვერაფერს აწყობს წარმოსახვის წინააღმდეგ. ბავშვს ძალიან კარგად მოეხსენება, რომ მისი ცხენი ჯოხია და როცა სჭირდება, თვითონვე აღნიშნავს ამას, მაგრამ თამაშში სინამდვილე დავიწყებულია. წარმოსახვის ძალითა და ინტენსიობით შემოქმედი ბავშვსა ჰგავს და თამაშის სულით არის შეპყრობილი: იგი იგონებს. გამოგონილს თავადვე იჯერებს და სხვასაც აჯერებს. მაგრამ ეს არსებითი წესი თამაშისა ლიტერატურაში, ჩვეულებრივ, მიმალულია. იგი დაფარულია სერიოზულობით: ობიექტურად აღწერენ ობიექტურად “მომხდარს”. მაგრამ როცა თამაში გამოაშკარავებულია და ეს თამაშის წესი იქცევა თემად, რაც ხდება “ვატერ(პო)ლოო”-ში, იქ უკვე ბავშვურ სტიქიას – თავისუფლებას, დაუდგრომლობას საზღვარი აღარა აქვს: აფრედერიკს წარამარა ავიწყდება თავისი საქმე და თხრობის მთავარი გზიდან კარმენის ბუჩქნარისაკენ გადაუხვევს ხოლმე. აქ ავტორი მაშინვე ყიჟინას დასცემს: სულ დაავიწყდა ბესამე კარო და ისევ კარმენს გამოეკიდაო, მკითხველსაც მიუთითებს აფრედერიკის ათას ახირებულობაზე, შემდეგ ისევ დააბრუნებს აფრედერიკს ბესამე კაროსთან, მერე აღმოაჩენს, რომ აფრედერიკი სულაც ვერ ამჟღავნებს ფანტასტიკის ნიჭს და ამ მხრივ არაფერიც არ გამოსდის, სულ სხვა მხრივ გამოსდის საქმე. ერთი სიტყვით, ავტორი მკითხველებს (მრავლობითში მიმართავს) იწვევს და რთავს საერთო “თამაშში” – მაღალესთეტიკურ, მხატვრულ, ე.ი. აზრიან თამაშში – ნაწარმოების შექმნის, ანუ გამოგონების პროცესში და ჩვენც “ბავშვური” თამაშის წესით – გვჯერა და გვტკივა გამოგონილი ბესამე კარო. მთელი მოთხრობა გაჟღენთილია დაუოკებელი სიანცით, ონავრული ხალისით, რაც შადრევანივით მოჩუხჩუხებს ხან აქ და ხან იქ, აფრედერიკის, კარმენის თუ რამონას პლასტებიდან და შემდეგ იქვე ელეგიურ დინებაში გადადის.

მაშასადამე, ასახული ცხოვრება და ამბავი აფრედერიკის წარმოსახვის თამაშია, აფრედერიკისა, რომელიც “ცდილობს” იყოს ზუსტი (ფიქტიური სქოლიოები), თანმიმდევრული და ამავე დროს ფანტასტიკურიც: აი, ჩვენს წინ განხორციელდა პროზის შესაქმე: ცარიელი (ქაღალდის) დედამიწა ნელ-ნელა აივსო ადამიანებით, ბუნებით, გზებითა და ქალაქის ქუჩაბანდებით. დატრიალდა ბესამე კაროს ბედის ბორბალი. აფრედერიკი ნიადაგ თავისი შექმნილი ქვეყნის შუაგულში ტრიალებს, კუდში დასდევს საკუთარ პერსონაჟებს, უთვალთვალებს მათ. მწერლის ფანტაზიის უხილავ ლაბორატორიას გარედან რომ შევხედოთ, გარეშე პირის თვალით, მაშინ მწერალსა და მის პერსონაჟებს ერთად დავინახავთ. როდესაც აფრედერიკ მე წარმოსახავს, მაგალითად, ბესამე კაროს მგზავრობას ეტლით მუსიკოს როხასთან ერთად, იგულისხმება, რომ ის ამ ეტლს ხედავს თავის პერსონაჟებიანად. ჩვენ კი შეგვიძლია აფრედერიკი წარმოვიდგინოთ იმავე ეტლთან ერთად, როგორც მხედველი, რომელსაც ვერ ხედავენ პერსონაჟები. იგი უჩინარი მოთვალთვალე იქნება უკვე ცოცხალ არსებებს შორის. მას ავტორის უჩინმაჩინის ქუდი ახურავს. აი, ასე ხედავს აფრედერიკსა და მის პერსონაჟებს ავტორი. ეს ავტორისეული ხილვა უაღრესად ორიგინალური და არტისტული მომენტია მოთხრობისა: მაშასადამე, გზად “შემთხვევით” ჩავლილმა დიდმა მუსიკოსმა ობოლი მწყემსი ბესამე კარო ეტლით წაიყვანა ქალაქ ალკარასისკენ. კოფოზე ზის მეეტლე, ეტლში კი მუსიკოსი როხასი და ბესამე: “…ამბის ავტორი აფრედერიკ მე, ყოვლად ფანტასტი, შეუმჩნევლად აახტა უკანიდან ეტლს და… ზურგითა სარკმელს სუნთქვაშეკრული მიეწება, თუმცა არა, არა, აჰ, ეს რა წამომცდა მაინცდამაინც ეს, “შეუმჩნევლად”-მეთქი – აფრედერიკ მეს ძალიანაც რომ ეღრიალნა და ევიშვიშა, მაინც ვერავინ შეამჩნევდა – ავტორი გახლდათ”. ან კიდევ ბესამე კარო უკვე რექსაჩის მხეცურმა სპორტმა (ვატერ(პო)ლოომ) ჩაყლაპა და აფრედერიკი მარტო დარჩა პატარა ქალაქ ალკარასში. იგი მოწყენილი დაბორიალობს ღამით, დათოვლილ, უკაცრიელ ქუჩებში, სადაც მის გარდა მხოლოდ ერთი ავაზაკი დაწრიალებს: “გარეთ არავინ გამოდიოდა მიმოფანტასტესი და ავაზაკის გარდა, ეჰ, დანაჩაბღუჯულმა იკითხოს, თორემ აფრედერიკს რა, უჩინარი გახლავდათ რაკი, ფიფქები სულაც არ ეყრებოდა”.

“ფართოვდებოდა ჩვენს ალკარასში. ვიღაც სულსწრაფმა ჭრაქიც აანთო და მაწანწალა სულით ყოვლად, აფრედერიკი, ერთი-ორი და კირ-კირ-მოკირწყლულ აიღო და ქუჩას გაუყვა. დიახ, ის მიდიოდა ცოტათი მისი, ცოტათიც ჩვენი ბესამე კაროს მისაგებებლად”. “…ეჰ, ყველასა აქვს თავისი დარდი… ბესამეს ხომ, ჰქონდა და ჰქონდა, გაბრუებული მოაბიჯებდა… და აფრედერიკი, გინდაც ხილული ყოფილიყო, ეს ჩვენი ბიჭი ვერასდიდებით ვერ შენიშნავდა გზაზე გადამდგარ მიმოფანტასტეს, სხეულში ისე გაუარა, ვერ შეამჩნია, რაღა თქმა უნდა, აფრედერიკი კი, ჰოპ – აედევნა ქუჩა-ქუჩად, რა ძალა ადგა, მაინც ვინ ჰყავდა გვარში ჯაშუში…”

მაშასადამე, თუ აქამდე აფრედერიკი იყო რეალური და მისი პერსონაჟი – ბესამე ირეალური (გამოგონილი), ნაწარმოების შიდა სივრცეში, ბესამე რეალურია და აფრედერიკი ირეალური (უხილავი). მთხრობელის დანახვა თავის პერსონაჟებთან ერთად ხილულთა შორის უხილავად მოარულ სულად – ეს მხატვრული მისტიკა მეორე წყაროა ნაწარმოების იუმორისა, რომელიც, ზემოთაც ვთქვით, უმეტესად ინტელექტუალური ხასიათისაა. ამ შემთხვევაში ეს გარეგნული “თამაში”, ალოგიურობა, ირეალობა ეფუძნება (მწერლისა და მკითხველის) წარმოსახვის რეალურ ფსიქოლოგიას. ამდენად: მოთხრობის თემად თავად იქცევა “წარმოსახვა”, მისი ფარული კანონზომიერება და ლოგიკა.

მოთხრობა კიდევ ერთ სიურპრიზს გვთავაზობს: აფრედერიკ მე-მ ხომ დიდის ამბით ამოირჩია ფანტასტიკური ჟანრი, მაგრამ, როგორც აღვნიშნეთ, მალევე გამოირკვა, რომ ფანტასტიკური ამბების შეთხზვის ნიჭი სულაც არ აღმოაჩნდა, რასაც ავტორი კვლავ ამხელს იუმორისტული შეძახილით: “ბოლოს და ბოლოს რაა ამდენი… ფანტასტიკაა ეს თუ ფიჰ, რაა, სუყოველივე ჩვეულებრივ მიმდინარეობს”, ან: “აქ აფრედერიკ მე-მ შეკრთომამდე იგრძნო, რომ მთლად გადაავიწყდა ჟანრი”… მოთხრობის ამ “ხარვეზს აფრედერიკი ავსებს საკუთარი “თამაშით”, ბავშვური გამონაგონით, რაც წერის დროს, შესვენებისას მოსდის თავში: იგი ეწევა სიგარეტ “კარმენს” და, ალბათ, თამბაქოს ბოლქვებს თვალმიდევნებული (ფანტაზიას რა გაუჭირდება) სიგარეტს ხან კარმენის ხელად მიიჩნევს და კოცნის, ხან ჭურჭლად, საიდანაც ღვინოს ისხამს და ა. შ. ესე იგი, ფანტასტიკურ ამბებს, რაც არ გამოსდის აფრედერიკს მოთხრობაში, თავად მას დამართებს ავტორი: რათა გადარჩეს “დაუძალებლად” ამორჩეული ჟანრი”: “ხოლო აფრედერიკ მე-მ სიგარეტი “კარმენ” მოგვიმარჯვა, იქიდან ჩვენც დაგვისხა და თავისთვისაც, აიღო და შესვა… ოღონდ… უბრალო “გაგვიმარჯოს”-აც კი არ უთქვამს, ფიჰიჰ, უზრდელი!”

მაშასადამე, წინასწარ, გადაწყვეტილების საფუძველზე, ამორჩეული ჟანრი – ფანტასტიკა სპეციფიკური აზრით უცხო აღმოჩნდა აფრედერიკისათვის. თუ არ ჩავთვლით ერთ წმინდად ფანტასტიკურ დეტალს (ჰერცოგ ლოპესის ბედაური ესპანურად ალაპარაკდა), არაფერი სასწაულებრივი არ ხდება (აქ იგრძნობა პაროდია ყოველივე პროგრამულზე ხელოვნებაში). აფრედერიკი წარმოგვიდგა რომანტიკული სტილის მწერლად, რომელიც გრძნობის სისავსით, მელოდიურ-ლირიკული ინტონაციითა და მეტაფორულ-ხატოვანი ენით აგვიწერს აგერ ბესამე კაროს ბავშვობას, მის ობლურ და უცოდველ ცხოვრებას ბუნების წიაღში, მის მოხვედრას მუსიკის ამაღლებულ საუფლოში და ა. შ. მაგრამ აფრედერიკი “გამოუსწორებელი” რომანტიკოსია, რომანტიკოსის მარადიული და ცხოვრებისათვის ყოვლად აუცილებელი ტიპია, პირველ რიგში, თავისი მხურვალე, დაუოკებელი სიყვარულით იმ მარადიულ ღირებულებათა მიმართ, როგორიცაა თავისუფლება, სიყვარული, სილამაზე, სიმართლე, ბუნება, ხელოვნება. აფრედერიკი ხომ ავტორის გამჭვირვალედ შენიღბულ სახეს წარმოადგენს. ავტორი მას “აბრალებს” თავის არსებით მიდრეკილებას, რომანტიკულ წყობას სულისას და იკმაყოფილებს ხატოვან-ემოციური, ამაღლებულ-ლირიკული მანერით წერის მოთხოვნილებას, რაც დღეს ასე პირდაპირ, უშუალოდ და უფიქციოდ გამაუცხოებელი იუმორისტულ-თამაშისეული დისტანციის გარეშე უკვე შეუძლებელია. აფრედერიკი ავტორს საშუალებას აძლევს, გამანძილდეს რომანტიკული თვითგამოვლენისაგან: “გადააბრალებს” რა აფრედერიკს ლირიკულ აღტაცებასა და გრძნობამოჭარბებულობას, ავტორი უფლებას ანიჭებს საკუთარ თავს, კი არ დასცინოს, არამედ მხიარულად გაიცინოს აფრედერიკის ათასგვარ რომანტიკულ “გამოსვლებზე” (“ეიფ, ეს რა თქვა” და სხვ.), მკითხველთან ერთად “გაიკვირვოს” მისი ათასნაირი ახირებანი, დაბნეულობა: “აჰ, საიდან სად გადაგვიხტა აფრედერიკი, აფრედერიკ, მე, რომელსაც სხვა რამ ჰქონდა მოსაყოლად ჩაფიქრებული, ეუუჰ, სულ სხვა რამ, გამიზნულ-მწარედ, და სულ სხვა კი გამოუვიდა”. ბოლოს კი შუამავლად უდგება “საწყალ” აფრედერიკს მკითხველთან, რათა ამ უკანასკნელმა აპატიოს მთხრობელს მთელი ეს რომანტიკული ამოფრქვევები, რაც არსებითად პროზის ქსოვილში ლექსის გაჩენით გამოიხატა: “და თუ ხანდახან ლექსად უქცევდა, ოჰ, აპატიეთ, ვის არ გაგვირბის ლამაზ ქალისკენ ოხერი თვალი”.

მაშასადამე, მოთხრობის ჟანრული “ხარვეზი”-ს (ფანტას­ტიკური ამბების სიმცირე) გამოსწორების საშუალებად აფ­რედერიკი აიჩემებს სიგარეტ “კარმენს” და შემდეგ, მისი სახელწოდებით ინსპირირებული (ან პირიქით: შეიძლება კარმენისადმი თანდაყოლილი სიყვარულის გამო ჰქონდეს არჩეული ის სიგარეტი) თავად კარმენს მიმართავს, და ამით, ფაქტობრივად რთავს თხრობის საერთო დინებაში. რომ გარეგნულად, თემატურად კარმენი არავითარ პირდაპირ კავშირში არ არის ბესამე კაროსთან, სწორედ ამიტომ უხმობს მას აფრედერიკი, ფანტასტიკის შესაქმნელად: “…ხანდახან თუკი ავიწყდებოდა კიდეც ამორჩეული და მისჯილი დარგი, ის ფანტასტიზმი, დროდადრო ტყუილუბრალოდ კი არ ახსენდებოდა თავნება ქალი, სახელად “კარმენ”. მაგრამ კარმენის პასაჟები ღრმა შინაგან კავშირშია მოთხრობის ძირითად პრობლემასთან: მოთხრობა “ვატერ(პო)ლოო” მთელი თავისი შინაგანი პათოსითა და გამიზნულობით თავისუფლების ჰიმნია. აფრედერიკი, “თავისუფლების ტრფიალს რომ იტყვიან”, სწორედ ის არის, და მისი დაუცხრომელი ლტოლვა თავისუფლებისაკენ, ამ “სულის ველურად აყვავებული ბუჩქნარისაკენ” სწორედ კარმენისადმი სიყვარულში ვლინდება. კარმენი მისთვის ნიმუშია უკომპრომისო თავისუფლებისა, ვინც წამით არ შეყოყმანდება, ისე აირჩევს სიკვდილს, თუკი მოსთხოვენ სიყალბესა და ძალდატანებას საკუთარ გრძნობებზე, გულზე. “თავისუფლების ღიღილოა” კარმენი, რომელიც მაშინვე კვდება, როგორც კი მისი თავისუფლება შეიზღუდება.

ხოლო რაც შეეხება აფრედერიკს, მისი საქმე, ამ მხრივ ცოტა სხვაგვარად გახლავთ. როგორც შემოქმედი, იგი თავისუფალია პრობლემის, თემის არჩევანში, თავისუფალია მისი ფანტაზია (გნებავთ მარცხენა ბორბალს დაუზიანებს ეტლს, გნებავთ მარჯვენას), იგი თავისუფალია მასალის მხატვრულად ფორმირების თვალსაზრისით და ა. შ. მაგრამ, როცა უკვე ეს არჩევანი ხდება, არჩევანი პრობლემისა – შემოქმედი უკვე თავად ემორჩილება გარკვეულ ობიექტურ კანონებს. ნამდვილი შემოქმედი დგას აუცილებლობის წინაშე: მართლად, უტყუარად და სწორად გაიაზროს ეს პრობლემა სინამდვილის, ეპოქის, გარემომცველი ცხოვრების ერთიან კონტექსტში, ანგარიში გაუწიოს საქმის რეალურ, არსებულ ვითარებას, ასახოს იგი. ამდენად, შემოქმედება თავისუფლებისა და აუცილებლობის ამ დიალექტიკითაა აღბეჭდილი. და ამ დიალექტიკას ზუსტად გამოხატავს თავად ავტორის სიტყვები: “ამორჩეული და მისჯილი”. და აფრედერიკმა კარგად იცის, რომ ობიექტურად თავისუფლება ყველაზე ძნელი, ძნელად მოსახელთებელი ბედნიერებაა, და ჭეშმარიტებისაკენ (ამ შემთხვევაში მუსიკისაკენ), სინათლისაკენ მიმლტოლავ ადამიანს გზაზე წინააღმდეგობა, ცდუნება და ეშმა-განსაცდელი ელოდება, რომელიც ზოგს დაღუპავს, ზოგს კი გამოაწრთობს და განამზადებს შინაგანი თავისუფლებისათვის. ამიტომ მთელი თავისი ლირიკულ-რომანტიკული პათოსის მიუხედავად, მან მოთხრობაში უნდა შემოიტანოს სწორედ ანტიპოეტური, ანტისულიერი მატერია.

აფრედერიკის რომანტიზმი სიღრმისეულია (ერთგულება გულისა იდეალისადმი) და არა ზედაპირული, რომ მყიფე ოპტიმიზმი შეაძლებინოს და ჩიტების ჭიკჭიკსა და ოჯახურ სიტკბოებაში გაასრულებინოს თავისი გმირის ისტორია, როგორც არ უნდა ემეტებოდეს მისთვის ჩვეულებრივი, ადამიანური ბედნიერება: “რა ადვილია აქ დამთავრება, მოკლედ რომ მოვჭრათ: “ბესამე კარომ მუყაითი მეცადინეობით თავი გამოიჩინა, გახდა ცნობილი მუსიკოსი, წამოზრდილ რამონაზე ჯვარი დაიწერა, მოხუცმა სიკვდილის წინ მას გადააბარა დიდი, თეთრი კონსერვატორია და დირიჟორის სპილოს ძვლისა პატარა ჯოხი, ბესამეს მუსიკალური გამოსვლებისას დარბაზი ტაშით ინგრეოდა, შინ ჰყავდა შესანიშნავი შვილები, ორი ბიჭი და ერთი გოგო, ხოლო ჩიტები სტვენდნენ”. მაგრამ არ იყო, ძვირფასნო, ასე და აფრედერიკ მე-მ რომ მოგატყუოთ, სირცხვილით სარკეში ვეღარ ჩაიხედავს”.

მაშასადამე, თავისუფალი აფრედერიკი უკვე თავად ემორჩილება ობიექტურ კანონებს სიმართლის გულისათვის და აღიარებს ძალმომრეობის, ანტიპოეზიის, განსაცდელის რეალურ არსებობას. ბესამე კაროს განსაცდელი კი ვატერ(პო)ლოა, ანუ ე. წ. აღდგენითი სამუშაოები, სადაც მუსიკის ამაღლებული სამყაროდან უცებ მოხვდება პატარა ბიჭი, როგორც ანა-მარიას მუსიკასა და სიყვარულს მოწყვეტილი დომენიკო ხვდება კამორაში (“სამოსელი პირველი”). ობიექტურად არსებულ განსაცდელს რა მხატვრული ფორმით გამოხატავს მწერალი, ეს უკვე მისი ნებაა. აქ იგი თავისუფალია. ასეთი თავისუფლებითაა განსახებული მწვრთნელ რექსაჩის “სამხეცე” – ადამიანის მხეცად გარდაქმნის მეთოდური, “სპორტული” სკოლა.

მთელი მოთხრობა ჩვენ მოგვეწოდა არა როგორც წინასწარ მოხაზული, დასრულებული მოცემულობა, არამედ როგორც შესაძლებლობა; იგი ჩვენს თვალწინ, ლამის ჩვენი მონაწილეობით განვითარდა, მისი შექმნის პროცესი გაცხადდა. ასევე ადამიანიც (ბესამე კარო) პოტენციური მოცემულობაა ­მწერლისათვის. იგი თავისუფალ არსებადაა გაჩენილი, მაშასადამე, თავისუფლება მისი საპატიო, მაგრამ საშიში პირველადი მდგომარეობაა: მასში არ არის წინასწარჩადებული სიკეთის ან ბოროტების შეუცვლელი, მზამზარეული პროგრამა: მისი სული ყოველნაირ შესაძლებლობათა ველია: დადებითის და უარყოფითის. მაგრამ მას ჰყავს მფარველი, მწყალობელი (აქ: როხასი, რომანში “სამოსელი პირველი”: მამა. დომენიკო ნიადაგ გრძნობს, რომ ვიღაცას უყვარს) და ჰყავს მაცდუნებელი; როგორ გაიკვლევს ადამიანი გზას, რას აირჩევს, საით წავა და სად დარჩება, ეს წინასწარ არავინ იცის. აი, ბესამე კარო მუსიკის ამაღლებულ სამყაროში მოხვდა და მასში უდიდესი სულისძვრა მიმდინარეობს. ღვთაებრივი საწყისის გაშლისა და აღზევების პროცესს ვესწრებით. მაგრამ შემდეგ იგი რექსაჩის სკოლის სიბნელეს მიადგება და რამდენიმე ხანში ის ღვთაებრივი იმარხება მის არსებაში: ძნელად, ძალდატანებით, მაგრამ მაინც იმარხება. ეს დამარხვაც არ არის სტაბილური და სამუდამო. ადამიანი ელასტიკურ შინაგან სისტემად რჩება: დიდმა ეთიკურ-ემოციურმა ზეგავლენამ კვლავ შეიძლება გამოიწვიოს სულისძვრა, იხსნას ადამიანი, აღადგინოს დამარხული სიკეთე და ამჯერად საბოლოოდ, რადგანაც: უკვე განსაცდელის, უკვე ბოროტების შემეცნების შემდეგ. მაგრამ დიდი დაცემის, დიდი შეცოდებისა და უწმინდურების შემდეგ გადარჩენა შეიძლება იყოს მხოლოდ შინაგანი: აქ ჩვეულებრივ ადამიანურ ბედნიერებაზე ლაპარაკი უკვე გამორიცხულია. როგორც გადახდა გამოსასყიდისა – შემცოდე თმობს სწორედ ჩვეულებრივ ადამიანურ კეთილდღეობას.

მოთხრობის ფინალი ოპტიმისტურია შინაგანი და კოსმი­უ­რი თვალსაზრისით და არა ვიწრო ადამიანური ბედნიერების აზრით, რაც თავად მწერლის მიერ იყო პაროდირებული. ბესამეს სახით სამყაროს სილამაზისა და სიმართლის სულმა შეინარჩუნა თავისი ნაწილი, თავისი შვილი, მაგრამ ობოლმა ბესამემ დაკარგა უახლოესი ადამიანები: როხასი და რამონა – პირველი სიყვარული. შეურაცხყოფილი სიყვარულის დაბრუნება შეუძლებელია. მოთხრობის ბოლოს ბესამე ისევ ისეთი უსახლკარო, უთვისტომო და ობოლია, მაგრამ განცდილმა სიყვარულმა, ტანჯვამ, ალერსმა, დამცირებამ, ძალმომრეობამ, ამაღლებამ, დაცემამ მას შესძინა ახალი სახლი – მთელი სამყარო: წყალი, მიწა, ჰაერი. ამ სამყაროს პირისპირ თავის ფლეიტასთან მარტოდ დარჩენილმა, მან ამიერიდან მწუხარებითა და ტანჯვით მოპოვებულ სიყვარულზე უნდა იმღეროს, სიყვარულზე სამყაროს მიმართ. მაგრამ სამყარო მეტისმეტად დიდი სახლია იმისათვის, რომ ადამიანმა ჩვეულებრივი, ადამიანური, ბედნიერება – საყვარელ, საკუთარ საგანთა ინტიმური გარემოცვა, ჭერი და კერა, ახლობელთა სითბო და ალერსი არ მოისაკლისოს, თუკი ეს სამყარო ამ უკანასკნელს გამორიცხავს: ამიტომაა, რომ ბესამე კაროს მომავალი გზა – სოფელ-სოფელ ხეტიალი, მიწაზე ცხოვრება ჯაფით, გარჯით და სიმართლით, განუყრელი ფლეიტით ხელში, და ამ გზის ბოლოს სადღაც, რომელიმე პატარა საყდართან უპატრონო საფლავი – აფრედერიკის, ავტორისა და მკითხველის მიერ ამბივალენტურადაა განცდილი: გვახარებს, რადგან ბესამე გადარჩა შინაგან დაღუპვას, იგი მიწისა და ცის შვილი – თავისუფალია. გვაღონებს – რადგან იგი, მშობლების შემცვლელი როხასისა და რამონას დამკარგავი – ისევ მარტოა. ავტორი გვარწმუნებს: უპატრონო საფლავები არ არსებობენო. ჩვენც ვუჯერებთ მას, მაგრამ საბოლოო დანალექი, რომელსაც გვიტოვებს ეს მხიარულებითა და მწუხარებით გაჟღენთილი მოთხრობა, მაინც სევდაა.

გამხეცებული ბესამეს სულიერ აღორძინება-აღდგენას იწვევს სიმღერა – დიდი მუსიკოსის ქრისტობალდ როხასის მოგუგუნე ხმით ნამღერი ლექსი (“ფარაში დამიდიოდა ერთი ციკანი, მოფერებამ გადამიქცია გარეულ მხეცად”). ეს კი ის სიმღერაა, თავად ბესამე – ობოლი, უცოდველი პატარა მწყემსი რომ მღეროდა ხოლმე ბავშვობაში. ამ სიმღერას ემატება როხასის მიერ მრისხანედ და შთამაგონებლად წარმოთქმული სიტყვები: “შენ ღარიბი ხარ, როგორც იესო”. ეს კი ის სიტყვებია, დედა რომ უმღეროდა პატარა ბესამეს ძილის წინ – ეს იავნანას ტექსტია, რაც გამოიწვევს ბესამეს შინაგან შეძვრას: დამარხული სინდისისა და სათნოების მტანჯველ გამოთავისუფლებას, აღდგენას. ასეთი გადარჩენა გმირისა რაღაც სასწაულსა ჰგავს, თითქოს დაუჯერებელია ლოგიკის თვალსაზრისით. მაგრამ იგი არც გულისხმობს ლოგიკის ძალას, არამედ სულის აუხსნელ, სასწაულებრივ შესაძლებლობებზე მიუთითებს. ასეთივე სასწაულებრივია იავნანას ძალით მეხსიერების ფსკერის, სულ ქვედა შრის გასხივოსნება – დავიწყებული ენისა და ბავშვობის ელვისებრი ამოტივტივება ქალიშვილის ცნობიერებაში იაკობ გოგებაშვილთან (“იავნანამ რა ჰქმნა”). იავნანა – სიტყვისა და ჰანგის ძლევამოსილი ერთიანობაა, მაგიურ ბეჭდად რომ აჩნდება ბავშვის ჩვილ სულს (კიდევ უფრო მკვეთრად, უფრო “სასწაულებრივადაა” ეს აზრი გამოხატული ნოდარ წულეისკირის მოთხრობაში “სისა-ტურა”. დედის სიმღერა აცოც­ხლებს ­მკვდარ ბავშვს).

მაშასადამე, აფრედერიკის მთელი “ფანტასტიკა” საბო­ლოოდ გამოვლინდა მისი მსოფლმხედველობრივი თავისუფლებით – ადამიანში ინტუიტური, გამოუცნობი ძალისა და მის შესაძლებლობათა აღიარებით, რა დაუჯერებელიც უნდა იყოს ეს ემპირიული ლოგიკის თვალსაზრისით.

საერთოდ, ბავშვობა სენტიმენტალური აღტაცების საგანი კი არ არის გ. დოჩანაშვილის შემოქმედებაში, იგი სერიოზულ ფსიქოლოგიურ პრიზმაში განიხილება. ბავშვობაში დალექილი შთაბეჭდილებანი რომ მძლავრ ცნობიერ თუ ქვეცნობიერ იმპულსებად მიჰყვება ადამიანს, ეს საკმარისად შეისწავლა ფსიქოლოგიამ. თუნდაც უადრეს ასაკში განცდილი კეთილი გავლენისა და ემოციების კვალი შეიძლება აღდგენილ იქნას ადამიანის დიდი ხნით გაუკუღმართებისა და დამახინჯების შემდეგაც, ცხადია, დიდი სულიერი ზეგავლენის, ხშირად სტრესის შედეგად, რადგან განცდილი სიკეთე თუნდაც დავიწყებული სახით მაინც არსებული მოცემულობაა. გაცილებით ძნელია და არსებითად, ალბათ, შეუძლებელიც ბავშვობიდანვე დამახინჯებული ადამიანის მორალური გარდაქმნა. ბავშვური სამყაროს გაღვიძება, გამოხმობა ბესამეს არსებაში კეთილ სადინარს პოულობს და ჭეშმარიტებისაკენ მიუძღვება მას. მაგრამ ასე არ ხდება მოთხრობაში “განსმდგომი შუაკაცი”.

მთავარი პერსონაჟის დიდი სულიერი, ეთიკური ტემპერამენტი ბავშვობაში ათასგვარი ფათერაკების ძიებაში ვლინდებოდა. ეს იყო ბუნებრივი სურვილი, ინსტინქტი “საგმირო საქმეთა” ჩადენისა, თავგანწირვისა, რაღაც განსაკუთრებით ამაღლებული და დიადის გაკეთებისა სიყვარულის გულისთვის. მაგრამ ეს დიდი, ლამაზი ტემპერამენტი, მხურვალება, პატარა ბავშვის სულში რომ ლაღად იყო, დიდი ადამიანის დავიწროებულ, დაპატარავებულ შინაგან სამყაროში კი არ ქრება, არამედ გუბდება. სულის ეს დაგუბება კი საშიში და საბედისწეროა: რადგან ის იქ ვერ ეტევა (“დიდ ქვაბში ვერ ეტეოდა, პატარაში ლაღად იყო”), მაშასადამე, ითხოვს, ეძებს სადინარს. მაგრამ როგორც იტყვიან, სუბიექტურ-ობიექტურ ფაქტორთა რთული ურთიერთმოქმედებით ისე ხდება, რომ ამ კეთილი საწყისისა და დიდი ტემპერამენტის თავისთავთან იგივეობრივი, შესაბამისი გამოვლენა ვეღარ ხერხდება: თავისი არსით რომანტიკული და გმირული სული, მოხვედრილი საქმოსნობის უსულო და წვრილ-წვრილ სიამტკბილობათა სამყაროში, “პატარაობის დიდსურვილებს” მოწყვეტილი, ვერც ამ სამყაროს ეგუება და ვეღარც გამოსავალს პოულობს მისგან. ის დაგუბებული კი წრიალებს, გამოსვლას ითხოვს, აწვალებს ადამიანს. და რაკი სწორ კალაპოტს, თავის შესაბამისს ვეღარ პოულობს, თავისსავე საწინააღმდეგო მიმართულებით გადმოიღვრება, და ამღვრეულ მდინარესავით უბედურების საწინდარია, ბუნებრივ კალაპოტში რომ სიუხვე და სიცოცხლე მოაქვს. ეს დიდი, დაუხარჯავი ენერგია საშიში ძალაა და ადამიანი, რომელიც ფიქრობს, რომ უკვე ვეღარ ამაღლდება, ამ ენერგიას უნებურად (თვითონაც ვეღარ უდგება წინ) საბოლოო დაცემისაკენ წარმართავს. რადგან დაცემის გზა მისთვის აშკარაა, ამაღლებისა კი ძნელი, გრძელი და ბუნდოვანი: ყველა მცნება დარღვეულია, გარდა ერთისა: “არა კაც ჰკლა”. არჩილი (შინაგანად პირველსაწყისით მიმართული დიდისა და მთლიანისაკენ) ვეღარ უძლებს ამ ერთადერთ ძაფზე კონწიალს: იგი მასაც წყვეტს: რადგან ეს მაინც ენერგიის ერთბაშად გამოვლენაა, თუმცა უკვე უარყოფითი. ამ საბედისწერო სტრესს კი მასში სწორედ ბავშვობის ადგილებში მოხვედრა და ამით ბავშვობის “დიდსურვილების” გახსენება გამოიწვევს: გახსენება თაყვანისცემამდე ასული, თავგანწირული სიყვარულისა “დედოფალ ნ-ისადმი” (უფროსკლასელ გოგონასადმი). გახსენება უსაზღვრო ბავშვური მოწიწებისა და თრთოლვისა, თავზეხელაღებული გამბედაობისა და სხვ. ამ “დიდსურვილების” შემდეგ მას უბადრუკი, უსულო ცხოვრების წვრილ-წვრილი ამბები შერჩა. მან აღარ იცის, როგორ ხდება “დიდი”, კეთილი, ლამაზი ამბებიღა, “დიდი” ბნელი საქმისაკენ კი უბიძგებს მაცდუნებელი; იგი კლავს ადამიანს, მორწმუნე მართას. ამით ასრულებს თავად ამ ადამიანის სურვილს, რომელიც საკუთარი სულის გადარჩენის მიზნით სხვას თხოვს მოკლას იგი, დახსნას აუტანელ ცხოვრებას (მართა ვეღარ უძლებს დარდს გარდაცვლილი შვილის გამო), ანუ პრიმიტიული მორწმუნის ეგოიზმით წარწყმედისაკენ უბიძგებს სხვას, ­სხვის შვილს – არჩილს. ნამდვილი გმირობის ნაცვლად არჩილი სჩადის ბნელ “გმირობას”, პირადად მას არაფერში არ სჭირდება მართას სიკვდილი, მას ამ მკვლელობისკენ არავითარი პირადი ინტერესი და ანგარება არ ამოძრავებს: იგი დამნაშავის გარდა და შეიძლება დამნაშავეზე უფრო მეტად მსხვერპლია; იგი იღუპება როგორც ამქვეყნიური მორალური თუ იურიდიული კოდექსის თვალსაზრისით, ასევე მართას ქრისტიანული კოდექსის თვალსაზრისითაც: როგორც მკვლელი საუკუნოდ წარწყმედილია. არჩილის ტრაგედია დაუხარჯავი, დიდი შინაგანი ენერგიის ადამიანის ტრაგედიაა და არა ბუნებით პატარა, მარტივად ბოროტი კაცისა.

აფრედერიკმა კი სწორედ იმიტომ მიუჩინა ბესამეს როხასი, რომ ეხსნა იგი დიდი ენერგიის ჩლუნგი და ბოროტი გამოვლენისაგან, ყალბი, რადგან მხოლოდ ფიზიკური ძლიერებისაგან, სხვის დასახიჩრება-დამახინჯებაზე რომ იყო მიმართული.

გინდაც მთელი სინამდვილე ამის წინააღმდეგ მეტყველებდეს, აფრედერიკს მაინც სჯერა და უნდა სჯეროდეს (რადგან რწმენას რეალური ძალა აქვს) ადამიანის გადარჩენა. და სულ რომ ამოიძირკვოს რომანტიზმი დედამიწიდან, აფრედერიკი მაინც რომანტიკოსად რჩება თავისი დაუცხრომელი სიყვარულით თავისუფლებისა და სიწმინდისადმი. მთელ მოთხრობას წარმართავს სწორედ მისი სურვილი, აღზევდეს სილამაზის სული და თავისუფალი იყოს ადამიანი.

ხოლო კარმენი აფრედერიკის შვება და გამოსავალია, აფრედერიკისა, რომელიც ობიექტური სიმართლის გულისათვის იძულებული გახდა თავისი ბესამე ძალმომრეობის დროებით მსხვერპლად ექცია.

კარმენის პასაჟები გამოირჩევა განსაკუთრებული ესთეტიკურ-მხატვრული ღირებულებით, ემოციათა მრავალფეროვანი ნიუანსებით, დაუშრეტავი, ხშირად სევდიანი იუმორით. სევდა კი გასაგებია: ავტორს (აქ იგი აფრედერიკთან ერთიანდება) “სტკივა” კარმენი, რომელიც მხოლოდ დამნაშავე კი არა, ­მსხვერპლიც არის საზოგადოებისა, ცხოვრების უკუღმართობისა: “მტკივიხარ კარმენ, იმაზედაც კი შევკრთები ხოლმე, ფეხშიშველა რომ თავისუფლად დაშტრიგინობდი, არ შეგსობოდა ბოროტი ხიწვი, ის ბოლო დანა ძაან გეტკინა?”

ავტორს სულ ახსოვს, რომ კარმენისადმი ეს ამოფრქვეული სიყვარული გამაღიზიანებელი და გაუგებარი შეიძლება იყოს მისი გარემომცველი საზოგადოებისათვის, რომლის სასურველ წევრად “მოლიპულ გზაზე შემდგარი ქალი”, კრიმინალურ დანაშაულებათა ჩამდენი, ასოციალური კარმენი ვერ ჩაითვლება. მაგრამ როგორც მწერალს, მას სწორედ კარმენის ორბუნებოვნება აღელვებს და აწუხებს: მისი არსების სიმახინჯე და სილამაზე, დანაშაულებრიობა და პატიოსნება. ამიტომ ავტორი ჯერ ამ საზოგადოების პოზიციიდან, მის (ხშირად საგაზეთო, ოფიციალური) ენით მიმართავს კარმენს, კიცხავს, ქოქოლას აყრის და ბოლოს მაინც სიყვარულის ახსნით ამთავრებს. ეს გაორებული სტილი და პოზიციაა იუმორის საფუძველი.

ავტორი და აფრედერიკი ერთნაირად ეტრფიან კარმენს, მაგრამ ავტორი მეტად უწევს ანგარიშს საზოგადოებრივ მორალს და თუმცა ცუდად, მაგრამ მაინც “ნიღბავს” თავის სიყვარულს კარმენისადმი, აფრედერიკს კი ეს შენიღბვა უფრო უგერგილოდ გამოსდის:

ავტორი: “აჰ, აფრედერიკის ბესამემ, კარმენ, წერა-კითხვაც კი შეისწავლა, გამოჩენილ კომპოზიტორ ბეთჰოვენის ამბები რომ წიგნად ეკითხა… შენსავით კი არ აბდღვრიალებდა მაძებარ თვალებს – თავაუღებლივ კითხულობდა, შენ კი, გენაცვა, ხეირიანად წერა ან კითხვა, ანდა ციფრები მაინც გესწავლა, თუმც რა ჯანდაბად გინდოდა, თორემ კი, ისედაც მშვენივრად მოგეხსენებოდა შენ შენი უარყოფითი, მზაკვრული საქმე. და ძლიერ მიკვირს, ბნელით მოსილი, ისე ძალიან როგორ ჩახჩახებდი, რომ ძლიერმა ხელმა ვრცელი მოთხრობა დაწერა შენზე, მაშინ, როდესაც რამდენ უბიწო ქალთა სქესის წარმომადგენელს შეცდომითი დეპეშაც კი არ ღირსებია, ის კი არადა, გადასარევი ოპერაც შეგვითხზეს შენზე. რა ნახეს მაინც შენში ისეთი, მაგრამ მიყვარხარ”. “მაინც რა ნახეს შენში ისეთი, გზასაცდენილი, უკაცრავად კი პასუხია, ქალი იყავი… ხოლო კარგად აღზრდილი სანაქებო მანდილოსნები… არც კი გესალმებოდნენ, დიახ. აუგი იყო შენთან ცნობანა, თუ არა გჯერა, აფრედერიკ მე-ს, აგერ არაა? – პირში მთქმელს ვკითხოთ”. აფრედერიკი: “მე რომ გულის რჩეული სატრფო მყოლოდა, შენთან მუსაიფს ავუკრძალავდი, თუ არ მოიშლიდა, დავტუქსავდი და მაინც თუკი აღარ მოიშლიდა, გავროზგავდი და კიდევ მაინც თუ არ მოიშლიდა, სამმაგ ბოქლომზე ჩავკეტავდი და მერე კი პირდაპირ შენთან გამოვიქცეოდი, რადგან მიყვარხარ”. ავტორი: “ეიფ, ეს რა თქვა?!”

კარმენი როგორც თავისუფლებისა და დაუმორჩილებლობის სიმბოლო ორგანულად არის ჩართული მოთხრობის ემოციურ-ლოგიკურ ქსოვილში.

თავისუფლებისა და სიყვარულის საუფლოდ მოთხრობაში წარმოდგენილია მუსიკა. მუსიკა მისი ერთ-ერთი ცენტრალური თემაა. ამდენად: “ვატერ(პო)ლოო” არის აგრეთვე მოთხრობა მუსიკის შესახებ.

საერთოდ, მუსიკის ფენომენი გ. დოჩანაშვილის შემოქმედებაში ცალკე კვლევის საგანს წარმოადგენს, აქ მხოლოდ მივუთითებთ, რომ მუსიკა განსაზღვრავს ნაწარმოებების როგორც თემატურ (“სამოსელი პირველი”, “იოჰან სებასტიან ბახი”, “ვატერ-პო-ლოო”), ასევე ფორმალურ მხარესაც: მკვეთრად რიტმულ, მელოდიურ ენასა თუ შინაგან სტრუქტურას. შეგვეძლო გაგვეხსენებინა ე. ა. ჰოფმანი თუ ჰ. ჰესე ან მრავალი სხვა, რომელთა შემოქმედების მძლავრ თემატურ და ამავე დროს მაკონსტრუირებელ ძალად გვევლინება მუსიკა, ზოგჯერ აშკა­რ­ად, ზოგჯერ ფარულად. მაგრამ ამ გახსენებით განსაკუთრებულს ვერაფერს ვიტყოდით. ეს ინდივიდუალური შინაგანი წყობაა და მუსიკალურად ფორმირებული, ბგერისადმი განსაკუთრებით გამახვილებული სული, შემდგარი სიტყვიერი შემოქმედების გზაზე, ხშირად წაიყვანს აზრსა და სიტყვას მუსიკისაკენ და კიდევ ერთხელ შეგვახსენებს, რომ ოდესღაც გუნდური რიტუალიდან აღმოცენებული, ერთმანეთს შერწყმული და შემდეგ ერთმანეთს მომწყდარი სიტყვა და მუსიკა (ჰანგი) ისევ ერთმანეთისაკენ ისწრაფიან ფარულად, რაც უფრო აშკარად პოეზიაში ვლინდება და უფრო შეფარვით – პროზაში.

მუსიკა, მაგალითად, გერმანული რომანტიკოსებისათვის თავად სიცოცხლის სულია. “ყველაფერი რიტმია”, – წერდა ნოვალისი. მთელი მატერიის მოძრაობა, ფეთქვა, ვიბრაცია – ადამიანის სისხლის, მცენარეთა წვენისა თუ ზღვების მიმოქცევა სამყაროს ერთიან, დიდ სუნთქვას შეადგენს. ეს სამყაროს მუსიკაა – უხილავი, უბგერო თუ ბგერადქცეული რიტმი. აკადემიკოსი ნ. ბერკოვსკი წერს: სიცოცხლის საიდუმლო მოძრაობას საგნებში, სხეულებში, რომანტიკოსები უწოდებენ მუსიკას. მუსიკა გამოხატავს ყოფიერების ყოფიერებას, სიცოცხლის სიცოცხლეს. სიცოცხლის საიდუმლოს, რა შორსაც უნდა ვიყოთ მისგან ცხოვრებისეულ პრაქტიკაში, მაინც ვგრძნობთ მუსიკის საშუალებით. ის აღწევს ჩვენამდე ისე, რომ მას ვერ ვეუფლებით”, “ისევე როგორც მთელ რომანტიკულ კულტურას, ჰოფმანს მუსიკა ესმის, როგორც სამყაროს შინაგანი მთლიანობა და ერთიანობა”, მუსიკა “ბუნების სანსკრიტია”. ხოლო თავად ჰოფმანი წერს: “განა მუსიკის სული, ისევე როგორც სული ბგერისა, არ გამსჭვალავს მთელ ბუნებას?” რომანტიკოსთა მზერა მიმართულია სამყაროზე როგორც მთელზე, ამიტომ ხდება მუსიკა – როგორც ამ მთლიანობის უნივერსალური გამოხატულება – დომინანტური ფენომენი მათ ესთეტიკასა და აზროვნებაში. ავგუსტ შლეგელი, განსხვავებით ბერძნული პოეზიისაგან, რომელსაც ის უწოდებს “ფლობის პოეზიას” – (სამყაროსთან ერთიანობა სახეზეა, განხორციელებულია) რომანტიკული პოეზიის არსებით ნიშნად აცხადებს, ლტოლვას, მონატრებას, რადგან სამყაროსთან კავშირი აქ უკვე ლტოლვის საგანს წარმოადგენს. ადამიანს ის ენატრება. რომანტიკოსის მსოფლგანცდა ეს არის მონატრება, სევდიანი ლტოლვა მარადიულისაკენ, რასაც ყველაზე ინტენსიურად გამოხატავს ყველაზე ნაკლებ მატერიალური ხელოვნება – მუსიკა. რომანტიკული რომანის ცენტრში, არსებითად პროზისა და პოეზიის სინთეზს რომ წარმოადგენს, – ამ სამყაროს მთლიანობისაკენ მიმლტოლვი ადამიანი დგას. ნოვალისის, ტიკის, ბრენტანოს, აიჰენდორფის რომანებში ყოველ ფეხის ნაბიჯზე ჩართულია ლექსი, სიმღერა, როგორც საგნის, არსების არსისეული თვითგამოხატვა, მათი არსის იდენტური დახასიათება. “ეს კეთდებოდა ბგერის დაჭერის მიზნით, რათა მიეგნოთ მისთვის, მოეპოვებინათ იგი ასახული საგნების წიაღში და ასე შიგნიდან გაენათებინათ ისინი”, – წერს ნ. ბერკოვსკი.

მაშასადამე, ლირიკული საწყისის ფუნქცია – სამყაროს შინაგან სიცოცხლესთან მიახლოება, სამყაროს მთლიანობასთან შერწყმის სურვილის, ანდა ამ შერწყმის გამოხატვაა. აკი ამბობს ნოვალისი: “ლექსი ნაწილისა და მთელის უმჭიდროესი ერთიანობაა”. რომანტიკული მსოფლმხედველობა აპირობებს ლირიკულისა და ეპიკურის უმჭიდროეს სინთეზს მათ რომანებში: სამყაროს გულისგულთან სიახლოვის განცდა ლირიკული ექსტაზის გარეშე წამოუდგენელია. ამიტომაა ჟანრების მკაცრი ჩარჩოები და დიფერენციაცია მიუღებელი რომანტიზმისათვის.

მძლავრ ლირიკულ ნაკადს, ლირიკულ საწყისს გურამ დოჩანაშვილის შემოქმედებაში ეს მარადიული “რომანტიკული” ლტოლვა აპირობებს – ლტოლვა ნაწილისა მთელისაკენ; ადამიანის ლტოლვა ბუნების, სამყაროს საიდუმლოსაკენ. ამას ქადაგებს პატარა, უიღბლო მისიონერი – ბუჭუტა, რომ მთელი სამყარო, “ყოველივე – სასწაულია… უსაზღვრო, უკიდეგანო, სასწაულებრივი სილამაზე”, რომ “…დღისით და ღამით მუდამ მოისმის რაღაც იდუმალი, შორეული, რომელსაც მიწვდომა უნდა, რომელიც უნდა გაიაზროთ, რომელსაც უნდა დაუდარაჯდეთ, მერე მიაგნოთ და მიხვდეთ, ჩასწვდეთ, ახსნათ…” სამყაროს საიდუმლოს დაცვა სურს ადამიანთაგან მრავალგზის გაწბილებულ გრიშას, და ეწინააღმდეგება თვითკმაყოფილ, ცალმხრივ რაციონალიზმს, მშრალი ლოგიკის ცნებებით, ფორმულებითა და სქემებით რომ სურს ამოწუროს, “ახსნას” სამყაროს აზრი. პოეზიისა და სულიერის პრიმატს პრაქტიკულის წინაშე აღიარებს და იცავს “კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა”, ხოლო მწერალი – ლუკა, ყოველთვის, “უცხო სოფელში თუ მოხვდებოდა, განმარტოვდებოდა… და მიწას ხელისუგლებს დააბჯენდა და რაღაც შორეულს, რაღაც იდუმალს ასე უგდებდა ყურს”. ყველგან იგრძნობა ადამიანის მტკივნეული წყურვილი – იყოს სამყაროს ნამდვილი შვილი, მისი ორგანული უჯრედი. ასეთი დაბრუნებაა შვილისა მამასთან – რომანი “სამოსელი პირველი”.

ეს გახლავთ მარადიული სევდა და ლტოლვა ადამიანისა, განსაკუთრებული ძალით ხელახლა რომ იფეთქა რომანტიზმში, რომელიც აუმხედრდა კლასიციზმისა და განმანათლებლობის გონების კულტს, მიიჩნია რა იგი ადამიანის შემეცნებითი უნარის გაცალმხრივება-დავიწროებად, წინ წამოსწია გრძნობად-ინტუიტური საწყისი და აღიარა სინთეზური შემეცნების შესაძლებლობა და აუცილებლობა (“ჩვენ შეგიძლია უფრო მეტი, ვიდრე შემეცნებაა!” – ნოვალისი. “მრწამს, რომ არს ენა რამ საი­დუმლო უასაკოთაც და უსულთ შორის, და უცხოველეს სხვათა ენათა არს მნიშვნელობა მათი საუბრის.” – ბარათაშვილი).

და სულაც რომ არ გავაანალიზოთ მწერლის მსოფლმხედ­ველობრივი საფუძველი, განა სწორედ ეს ინტონაცია ნაწარმოებისა (“ვატერ(პო)ლოო”) არ მიგვანიშნებს, რომ აქ ნიჰილიზმზე ლაპარაკი უაზრობაა? ნიჰილიზმი, ყოველგვარი სახის ცინიზმი იწვევს დეპრესიულ ან აგრესიულ ინტონაციას. ხოლო გურამ დოჩანაშვილის ნაწარმოებების სათუთი, ლირიკული, ხშირად ლირიკულ-ექსტატიური განწყობილება, შინაგანი პათოსი, ემოციური ინტენსიობა მიგვანიშნებს შინაგან ენერგიასა და სისავსეზე, რასაც განაპირობებს რწმენა, მაშინაც კი როცა მის მოთხრობებში ასახული სინამდვილე თითქოს არანაირი რწმენის საფუძველს არც გვიჩენს. ტონალობა აზრისა და პოზიციის გამომხატველია, განა ეს ავტორისეული სიყვარული სამყაროსა და ადამიანის მიმართ არ გამორიცხავს ყოველგვარ დეკადანსზე ლაპარაკს? “უჰ, წყალი და მიწა, წყალი და მიწა, სრულიად მიწა, ეჰ, რაოდენი რამის მომცემი, მრავალფეროვან და უხვ ნაყოფთა მარადიულად მეძუძური და დაუყვედრებელი, დაოკებულად უხმო ალერსით, ეს დიადი და მაღალი დედა-მიწა გამღები”. “უჰ” და გაგრძელებული ხმოვნები – აღფრთოვანებულ ტონალობაზე მიგვანიშნებენ, “ეჰ” კი იმ სინანულზე, რითაც ავტორი გვამცნობს, რომ ბესამემ შეიძლება დაკარგოს სამყაროს დიადი სილამაზის შეგრძნება. და თუ ეს ტონალობა თანდათან ძლიერდება გურამ დოჩანაშვილის შემოქმედებაში, იმიტომ, რომ მწერლისთვის სულ უფრო იზრდება სამყაროსთან ადამიანის გრძნობადი, უშუალო კავშირის მნიშვნელობა.

მაგრამ, აი, ბ-ნი ელიზბარ ჯაველიძე ვერ (თუ არ) განას­ხვავებს ავტორის პოზიციას რექსაჩის მსოფლმხედველობისაგან და პროფანულად მიაწერს მწერალს რექსაჩის მხეცურ იმპულსებს, შემდეგ კი ნატიფ იუმორს საკლისობს რექსაჩის მეტყველებაში. ნატიფი იუმორი ნატიფი სულის გამოვლენაა და უხვად ეგებება მკითხველს ამ ნაწარმოებში, მაგრამ განა შეიძლება მას მოველოდეთ ისეთი ჩლუნგი და ბლაგვი არსებისაგან, როგორიც რექსაჩია! ეს ხომ იგივეა, ჯაყოს მსოფლმხედველობა მ. ჯავახიშვილს რომ მივაწეროთ, და მწერალს ვუკიჟინოთ, ჯაყო სულაც ვერ ხუმრობს ნატიფად და ესთეტიკურადო. ასეთი მეთოდის წყალობით ადვილდება გურამ დოჩანაშვილის ჩარიცხვა “აბსურდის” ბრმა მიმდევართა რიგებში. მაგრამ გურამ დოჩანაშვილის შემოქმედება, თუ აუცილებელია პარალელების დაძებნა დასავლეთის ლიტერატურაში, ახლოსაა XX საუკუნის იმ ლიტერატურასთან, რომელიც ინარჩუნებს კავშირს კლასიკურ რომანტიკულ მემკვიდრეობასთან, ინარჩუნებს დიდი სულიერი ღირებულებების რწმენას, დგას ჰუმანიზმის საფუძველზე და გამოხატავს ადამიანის ლტოლვას კოსმოსური ჰარმონიისაკენ (შეიძლება დავასახელოთ რ. მ. რილკეს რომანი, გააზრებული ძე შეცთომილის ქარგაზე: “მალტე ლაურიდს ბრიგეს ჩანაწერები” ან ჰ. ჰესეს შემოქმედება და მრავალი სხვა). მას მსოფლმხედველობრივად, შემოქმედებითი ტემპერამენტით, ფსიქიკური წყობით არაფერი აქვს საერთო XX საუკუნის იმ ხელოვნებასთან, რომელიც სამყაროს, სინათლეს მოწყვეტილი, ქაოსში ჩაკარგული ადამიანის უჰორიზონტო, გამოუვალი მდგომარეობის ტრაგიკული კონსტატაციაა, თუმცა არა თანხმობა ადამიანის ამ ბედ-იღბალზე, იქნება ეს კაფკა თუ ბეკეტი.

“ვატერ(პო)ლოო” მოთხრობა მუსიკის შესახებ – გვიმჟღავნებს ლტოლვას, “დაჭერილ” იქნეს მუსიკის უხილავ-უსხეულო მოძრაობა და განივთდეს, გადაიღვაროს ენის სხეულში, რაც იწვევს ენის განსაკუთრებულ რიტმს, მელოდიას, დინამიკას. ეპიკური თხრობის უფრო შეფარული რიტმი იქ, სადაც მუსიკა თავად იქცევა თემად, გადადის პოეზიის აშკარა რიტმში, სახეების უწყვეტ ნაკადში. მუსიკა ის ალქიმიაა, პროზის მკვრივ ნივთიერებას პოეზიის დენად, მოლივლივე ელემენტად რომ ააქროლებს: “ხოლო ფლეიტას მთვარის სალუქი, ვერცხლად თხიერი სული ედგა და, მთვარის ხილულად იდუმალ შუქზე, ღამის ციაგა სასოებაში, მქრქალ წუხილისას უფრო ­ჟღ­ერდა და აიმ ფლეიტას შედგომილი ჩვენი ბესამე, უიმნატიფხმოდ ღამღამობითაც კი ვეღარ ძლებდა, და იმ განაბულ ჯადოქრიანი საკრავით ხელში სუნთქვაშეკრული ადიოდა კასერეხას აღთქმულ ბორცვზე და ღამის პეშვში ფრთხილად ჯდებოდა, რათა დაეკრა იქ”.

ფლეიტის “მთვარის სულის” მოპოვებას ცდილობს ბესამე, მის გამოხმობას, გამოტანას ფლეიტის სხეულიდან – და გათავისუფლებას. ბგერის მოპოვება და გათავისუფლება საიდუმლო, ჯადოქრულ პროცესად არის განცდილი მოთხრობაში. ფლეიტის “მთვარის სულის” დაჭერა შეიძლება მხოლოდ სამყაროსთან, ბუნებასთან შინაგანი კავშირის მიღწევისას, სამყაროს სიწმინდესთან შინაგან ჰარმონიაში – რადგან ფლეიტის სათქმელი სწორედ ეს არის – სიწმინდე. “რაღაცა იყო ფლეიტის ხმაში, მძინარე ბავშვის ნიკაპზე მძიმედ ჩამოღვენთილი ნერწყვივით წმინდა”.

მუსიკა ნეტარებისა და ტანჯვის, ტკივილისა და სიხარულს ინტენსიური სინთეზია: “ჯადოქრულ სუნთქვას აყოლილი ჩვენი ბესამეც, ღამ-ღამეული სიგრილით ჟრჟოლადავლილი, ღამის ლებანში კენტად იჯდა და, სათუთი ხმებით გარემოსილი, იმ ტკივილიან სიხარულს გრძნობდა, ხანდახან შვებას რომ ეძახიან”. “იდუმალი ნეტარებისგან რაღაც მთავარი ძლიერ სტკიოდა”.

თავად ბგერის წარმოქმნაში ჰეგელი ხედავს რაღაც ტკივილის არსებობას: მატერიის შიგნით მომწყვდეული სულიერის ტკივილს, გამოვლენის წყურვილს: “ბგერის გაჩენა ძნელი ასახსნელია, როდესაც სპეციფიკური – თავისთავში მყოფი – ყოფიერება თავს აღწევს სიმძიმეს და გარეთ გამოდის, ეს არის სწორედ ბგერა. ეს გახლავთ ჩივილი იდეალურისა, რომელიც იმყოფება სხვისი ძალაუფლების ქვეშ, ამავე დროს ზეიმიც ამ ძალაუფლებაზე, რადგანაც იდეალური მასში თავისთავს ინარჩუნებს”.

ფლეიტის სულის გამოვლენა და ბუნებასთან შინაგანი კავშირის დამყარება თანხვდენილი პროცესებია. ბესამე ივსება დედამიწის, ჰაერის, წყლის, მცენარის სიყვარულით.

“დედამიწას სიყვარული ატრიალებს” – ეს გახლავთ რომან “სამოსელი პირველის” აზრობრივი ბირთვი, აზრობრივი ღერძი, რომელზედაც ტრიალებს მთელი რომანი: სამყაროს როგორც ერთიანი და მთლიანი სისტემის წესრიგი მის რიტმულ მოძრაობაშია დანახული (დედამიწის ტრიალი), ხოლო წყარო, ბიძგი და საფუძველი ამ უმაღლეს საფეხურზე მოწესრიგებული მოძრაობისა, უმაღლესი ორგანიზაციისა გახლავთ სიყვარული. ეს უძველესი აზრი მოჰყვება საუკუნეებს აზროვნების წიაღიდან ქრისტიანობის გავლით. სიყვარულია სამყაროს შინაგანი ერთიანობის საფუძველი და კანონი – იგია მისი მამოძრავებელი, შემაკავებელი და გადამრჩენი ძალა. ამ ძალის წყალობით უკავშირდება ადამიანი სამყაროს როგორც ნაწილი მთელს: დომენიკო მაშინაც კი, როდესაც სრულიად სწყდება ნათელს, გრძნობს: ვიღაცას უყვარს. ეს “ვიღაცის” ფარული სიყვარული მისდამი და თავისი აშკარა სიყვარული ანა-მარიასადმი წარმართავს დომენიკოს გზას. ხოლო სამყაროს საიდუმლო სუნთქვის, მისი დიდი, რიტმული ვიბრაციის ხმოვანება – მუსიკაა. ანა-მარია მუსიკოსია და ამავე დროს სიყვარულის მიმნიჭებელი დომენიკოსთვის: ანა-მარია სიყვარულის სიბრძნის კარს უხსნის დომენიკოს გულს და თავისი მუსიკით რთავს მთელ მის არსებას სამყაროს ერთიან, შინაგან ველში, მის დიდ სუნთქვაში: “რა იყო მაინც, რა სული ედგა ხმათა მეუფეს, გამოუცნობი – თავი და თავი ფრინველი იყო, მერე ზღვა, ბნელში აქაფებული… მიწის სუნი და უცხო ფერებით, მომფერებელი, მესაიდუმლე… ამაყი ტანჯვის მომგვრელი ხმები… უცხო ქვეყანა, მონატრებული, ხმათა დუღაბით აგებული და მსუბუქი, რბილი… უსწორმასწორო, ლბილი საფეხურებით ტალღად დარწეული კიბე, ხან ზევით, ქვევით, ზევით, კვლავ ქვემოთ და მაინც მაღლა, სულ მაღლა, მაღლა – მეუფისაკენ…”

სიყვარულია მარადიულ ღირებულებათა შორის ყველაზე დიდი და გამძლე: არ იწვება და არ იფერფლება მხოლოდ ანა-მარიას ამეთვისტო. მუსიკალურ პრიზმაში დანახული და განცდილი სამყარო, როგორც მოძრავი, ხმიერი მთელი – განაპირობებს რომანის საერთო სტილს, მის რიტმულ-მელოდიურ ენას: სიცოცხლის ვრცელი ნაკადი, მბრუნავ დედამიწაზე სიცოცხლის ერთიანი დენა – რომანის არსებითი თემაა. ამ ერთიან დინებაში არიან ჩართული პერსონაჟები: მიედინება სიცოცხლე, ცხოვრება აღვსილი სილამაზით და სიმახინჯით, მწუხარებითა და სიხარულით, სიბრიყვითა და სიბრძნით, არარაობითა და სიდიადით. სიცოცხლის ვრცელი ნაკადის ფონზე მოჩანს დომენიკოც: როგორც მდინარეში მოტივტივე საგანს წყალი, ასევე დომენიკოსაც – ყოველი მხრიდან ეხება სიცოცხლე, ზოგჯერ რომ თავზე გადაუვლის, ჩაძირავს, ფარავს და მაშინ მხოლოდ ერთიანი დინებაღა ჩანს: ასე გვეკარგება ხანდახან მთავარი პერსონაჟი, დაფარული სიცოცხლის ერთიანი ნაკადით.

ანა-მარია, როგორც მუსიკა, როგორც სულის უმაღლესი, უნატიფესი ორგანიზაცია, კვდება უდაბლეს საფეხურზე ­მდგარი, პრიმიტიული, უფორმო, ანიმალური, ბნელი ძალის – უგოს ხელით. მაგრამ იგი აგრძელებს სიცოცხლეს დომენიკოს სულში – და როგორც უკვე ვთქვით, “მამის” ფარულ ხსოვნასთან ერთად განსაზღვრავს დომენიკოს შემდგომ გზას – თვითგანადგურების სურვილით შეპყრობილი გმირის სვლას კამორას სიბნელისაკენ, კამორასაგან მორალურ და რეალურ თავის დაღწევას და დაბრუნებას პირველსაწყისთან – მამასთან. ანა-მარიას სიყვარულსა და კანუდოსელთა თავისუფლების ­მსხვერპლურ-ამაღლებულ სამყაროს ზიარებული, განსაცდელგამოვლილი დომენიკოს მოპოვებული სიბრძნე ვლინდება სწორედ მამასთან მომნანიებლურ დაბრუნებაში და მის საბოლოო საქციელში; იგი წვავს ბოძებულ საგანძურს – სამოსელ პირველს – მაღლდება რა ამაქვეყნიურ ვნებათაღელვაზე ამ ვნებათა ღელვის საკუთარ ძარღვებში გამტარებელი, იგი ივსება კოსმოსური სიყვარულით და ამგვარად განემზადება ახალი გზისათვის: სიტყვისათვის.

ასევე “ვატერ(პო)ლოო”-შიც მუსიკის, ანუ თავისუფლებისა და სიყვარულის სამყაროს უპირისპირდება ანტისულიერი, ძალადობისა და სიყალბის საუფლო – ვატერ(პო)ლოო (ასევე ჰოფმანისათვის ძირითადი ანტითეზებია: მუსიკა და ანტიმუსიკა). ვატერ(პო)ლოო ანტიმუსიკაა – ნათლისა და ჰარმონიული ხმიერებისაგან დაცლილი, შედედებული, ჩლუნგი, ცხოველური სტიქია, – რომლის ანტიმუსიკალურობის ბგერწერულ გამოხატულებას წარმოადგენს მწვრთნელ რექსაჩის ხმოვნებაჩამწყდარი სახელი “რჟდერექსაჩი”. ამ უხმოვანო ტლანქ მატერიაში იძირება ბესამეს სული და მისი სახელიც კარგავს მუსიკას – ხმოვნებს: “ეს ბსმ-ა დდ ბსმ”, მაშინ როდესაც მუსიკა ენაში ხმოვნების ზეიმია, მათი წამყვანი ქოროა, და დიდი გლოვა დომენიკოსი, როგორც აზვრითებული მოძრაობა სულისა, თანხმოვნებს კარგავს (“აიაუა”).

“ვატერ(პო)ლოო”, მიმართული სიყვარულისა და თავისუფლების, სამყაროსთან კავშირის წინააღმდეგ, მუსიკალურ ხელოვნებასაც, როგორც ამ კავშირის გზასა და გამოხატულებას, თავის სამსახურში აყენებს, ეს კი ძალადობისა და ბოროტების შენიღბვის მიზნით ხდება. მხეცის გაღვიძება უფრო ადვილია ადამიანში, მისი შენიღბვა კი უკვე რთულ ხელოვნებას გულისხმობს, იგი მეთოდური წვრთნით მიიღწევა: წყალბურთელე­ბმა წყალქვეშ ერთმანეთი უნდა დაასახიჩრონ, დაამტვრიონ, ­წყალზევით კი უსათნოესი გამომეტყველება შეინარჩუნონ სახეზე. ამ გამომეტყველების გამომუშავების მიზნით მწვრთნელი რექსაჩი მენდელსონის მუსიკას ასმენინებს აღსაზრდელებს. “მენდელსონით სახეზე” ისინი ოსტატურად ახორციელებენ სასტიკ “თამაშს”. კამორაში ბოროტების შენიღბვისათვის გრეგ რიკიოს ყალბი ფერწერა იქმნება. კამორა არა მხოლოდ ძალმომრეობის სისტემაა, არამედ სიყალბის ტოტალური ორგანიზაციაც. “ვატერ(პო)ლოოში” ნამდვილ მუსიკას აყენებენ სიყალბის სამსახურში, მაშასადამე, ვატერ(პო)ლოო წარმოადგენს ძალადობას ადამიანსა და ხელოვნებაზე (მუსიკაზე).

მთლიანად “ვატერ(პო)ლოო” მუსიკალური ნაწარმოების შთაბეჭდილებას ახდენს: განწყობილებისა და თემატური ხაზების მრავალფეროვნებით, განცდათა მოდულაციების სწრაფი მონაცვლეობით, იმ ემოციური ლოგიკითა და სტრუქტურული პრინციპებით, რაც მუსიკალურ ნაწარმოებს ახასიათებს. გარდა იმისა, რომ მუსიკა, როგორც თემა და მსოფლმხედველობრივი ასპექტი, აშკარად აპირობებს რიტმულ-მელოდიურ ენას, იგი განსაზღვრავს მოთხრობის შინაგან სტრუქტურულ სპეციფიკასაც.

მოთხრობის ყველა პერსონაჟი თუ თემატური ხაზი პასაჟებად იკვრება და ეს პასაჟები მუსიკალური ლაიტმოტივების მსგავსად გარკვეული რიტმითა და ლოგიკურ-ემოციური კანონზომიერებით ენაცვლებიან, ექსოვებიან, კვეთენ ერთმანეთს (ერთი პასაჟი მეორის შუაშია ხშირად შეჭრილი) და ბოლოს, აზრობრივ კონტრაპუნქტებში ერთიანდებიან. ასეთი ლაიტმოტივებია: “ავტორი”, “აფრედერიკი”, “ბესამე კარო”, “რამონა”, “კარმენი”, “ფლეიტა”, “როხასი”, “ვატერ(პო)ლოო”, “რექსაჩი”, “კარტუზო ბაბილონია”, “ქალაქი”, “ჟანრი” და ა. შ. გადასვლა ერთი პასაჟიდან მეორეზე არტისტული და დინამიურია, ხშირად მისი მოჩვენებითი ალოგიკურობა, რომელსაც ლოგიკური ფუნქცია აქვს, აპირობებს იუმორს. ძირითადი აზრობრივი კონტრაპუნქტია თავისუფლება და სიყვარული: ეს გახლავთ აფრედერიკის უმთავრესი სულიერი იმპულსი, მოთხრობის არსებითი გამიზნულება და თავად მუსიკის არსი: (“ფლეიტას… თავისუფლება და სიყვარული გააჩნდა, ჰქონდა”, “ყოველ საკრავში ეს ორი მცნება… უზენაესი, – ტანჯვით საწვდომი თავისუფლება და სიყვარული, ეს ორადორი უუმაღლესი ამაღზევება, საიდუმლოდ ძევს”; “ძნელმა ჟანრმა ცოტათი… გაუმართლა – თავისუფალი იყო ბიჭი”; “…ტყუილუბრალოდ კი არ ახსენდებოდა თავნება ქალი, სახელად – კარმენ, თავისუფლებას, სულის ველურად აყვავილებულ ბუჩქნარს, მისით ეტრფოდა, და დიდად უყვარდა თავისუფლება…”). აქ ერთიანდებიან ლაიტმოტივები: “აფრედერიკი”, “კარმენი”, “რამონა”, – “ფლეიტა”, “როხასი”, “კონსერვატორიის თეთრი შენობა”, “ჟანრი”; ანტითეზაა (ანტიმუსიკა, ძალადობა) – “რექსაჩი”, “კარტუზო”, “ჰერცოგი”, “ვატერ(პო)ლოო” – თამაში. ბესამე – ამ ორი სტიქიის მოქმედების ველია.

ახასიათებს რა ლირიკული პროზის, როგორც ასეთის, ძირითად სტილურ ნიშნებს, მის ძირითად “ესთეტიკურ განწყობილებებს”, მ. ბრანდესი წერს: “პოლარული განწყობილებანი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან მუსიკალური ტონალობების” “დურ”-ისა და “მოლ”-ის მსგავსად. დაძაბულობის ზეაწეული განცდები მხიარულ ალეგროს მოგვაგონებენ, ხოლო ელეგიური – ღრმა, შთაგონებულ ადაჟიოს”. “ვატერ(პო)ლოო”,  როგორც ლირიკული პროზა, ანუ ლირიკულ-ეპიკური სინთეზი და არსებითად, მოთხრობა მუსიკის შესახებ, პირდაპირ ითხოვს მუსიკალურ ტერმინოლოგიასა თუ ანალოგიებს, რაც პროფესიული კვლევის კომპეტენციას შეადგენს.

ჩვენ მხოლოდ მივუთითებთ, რომ პასაჟები (ლაიტმოტივები) ერთმანეთს სხვადასხვა რიტმით ენაცვლება: ზოგჯერ ეპიკური, დაწვრილებითი აღწერა-ასახვა გრძელ პასაჟად ივრცობა, ნელა, დინჯად ამზადებს მეორეს, ზოგჯერ კი, და ეს იქ, სადაც განსაკუთრებით იძაბება ატმოსფერო, ბედი, – თითქოს ფარული კრეშჩენდო მოქმედებს. მაგალითად, მე-12-13 თავებში. იმის წინ, ვიდრე ბესამეს კარგა ხნით შეიწოვდეს ვატერ(პო)ლოოს ჭაობი და კარგა ხნით გაბატონდებოდეს “ანტიმუსიკა”, პასაჟების მონაცვლეობის რიტმი აჩქარებულია: “ბესამე”. “აფრედერიკი”, “რამონა” “ვატერ(პო)ლოო”, “რამონა” “ვატერ(პო)ლოო”. ეს აღე­ლვებული, დაძაბული რიტმია, მაუწყებელი განსაცდელის საბოლოო მოახლოებისა, რამონასთან გამოთხოვებისა.

ამგვარად, მუსიკა აყალიბებს ფრაზებს, გრძელ სინტაქსურ პერიოდებს, რომელთაც კარგად დავახასიათებთ თავად მწერლის სიტყვებით ანა-მარიას მუსიკის თაობაზე: “უსწორმასწორო, ლბილი საფეხურებით ტალღად დარწეული კიბე”. მოთხრობის ენა მუსიკით, პოეზიითა და აზრით ამოძრავებული ნაკადია: ხან ნეტარი დინება, ხან მღელვარე და დაძაბული, ხან ელეგიურ-მელანქოლიური ან თამაშისეული, რომელიც შიგადაშიგ წყდება რექსაჩის “ვატერ(პო)ლოოს” ტლანქი ღრიალით, ხორხოცით, ყმუილით, ზმუილით, ანიმალური ხმაურის (ანტიმუსიკის) მთელი არსენალით, სადაც კვდება სული ბესამესი და მძიმე მატერიად იქცევა მისი სახელი “ბსმ დდ ბსმმ”.

მხოლოდ მიახლოებით აღვწერეთ ის შინაგანი მექანიზმი, რაც იწვევს საბოლოო ესთეტიკურ შედეგს: მოთხრობა არა ­მხოლოდ იკითხება, არამედ თითქოს ისმინება კიდეც, ის გვრჩება არა მხოლოდ გრძნობად-აზრობრივ, არამედ მუსიკალურ მეხსიერებაშიც – სმენაში. წაკითხვის შემდეგ წაკითხული ერთხანს კიდევ ისმის, ხმიანებს. გვამახსოვრდება მელოდია, რიტმი, ინტონაცია.

“ვატერ(პო)ლოოში” ლირიკული და ეპიკური ნაკადი თანა­ზომიერადაა წარმოდგენილი. ლირიკულ-რომანტიკული გაწონასწორებულია იუმორით, დისტანციურ-ეპიკური დამკვირვებლობით, სიფხიზლით. ამ მოვლენას აქ განაპირობებს ორი მთხრობელის არსებობა. ერთი (აფრედერიკი) მკვეთრად ლირიკული სუბიექტია – სამყაროს თავისი განცდისა და დამოკიდებულების პრიზმაში წარმოგვიდგენს. მეორე – “ავტორი” – უფრო ობიექტური დამკვირვებლობით გამოირჩევა, კომენტარებით აფრედერიკის მიმართ. თუმცა თავისუფლებისა და სიყვარულის საკითხში აფრედერიკის ექსტაზი “გადაედება” ხოლმე.

ცნობილი გერმანელი ლიტერატურათმცოდნე ემილ შტა­იგერი თავისი წიგნის (“პოეტიკის ძირითადი ცნებები”) ბოლოს აცხადებს: რომ ნებისმიერი სტილის მოწონება თუ დაწუნება სუბიექტური გემოვნების საქმეა. მისთვის პირადად უფრო მისაღებია ის ნაწარმოები, რომელიც აწონასწორებს ტონალობებს: ლირიკულს (რომელიც მიდის, მიიღვრება), და ვთქვათ, დრამატულს (რომელიც დაძაბულობაში ჩერდება), რომ მისი აზრით, სრულყოფილია ის ქმნილება, სადაც სამივე ტონალობა – ლირიკული, ეპიკური და დრამატული – თანაბარი სიძლიერით, წონასწორობაში იქნება ურთიერთს გადაქსოვილი.

ჩვენი აზრით, გურამ დოჩანაშვილის პროზა ამჟღავნებს ასეთ მიდრეკილებას ტონალობათა სინთეზისაკენ, რაც განსაზღვრავს მისი ენისა და სტილის მრავალფეროვნებას. განსაკუთრებით ვლინდება ეს მომენტი ბოლო მოთხრობაში “განსმდგომი შუაკაცი”. აქ ლირიკული, ეპიკური და დრამატული თანაბარი ინტენსიობითაა წარმოდგენილი – დრამატული ფინალისკენ ძლიერდება. ამ ინტენსიობით გამოთქმულია სიცოცხლის გულისგული, ადამიანთა კავშირის სულიერი ველი, საიდანაც გარიყულია მთავარი პერსონაჟი, ის ვინც შუაში უნდა მდგარიყო.

ენასთან შემოქმედებით დამოკიდებულებას, რაც საერთოდ დამახასიათებელია გურამ დოჩანაშვილისათვის, საფუძვლად უდევს ენის განცდა უსაზღვრო და ამოუწურავ შესაძლებლობათა საუფლოდ. ენა მწერლისათვის პოტენციური მოცემულობაა და არა გაქვავებული, უძრავი, სტაბილური სისტემა. ენა განსაკუთრებული ყურადღების, ფიქრისა და კვლევის საგანია. ამიტომ არის, რომ ენა და სიტყვა გურამ დოჩანაშვილის ნაწარმოებებში თავად იქცევა ხოლმე თემად და პრობლემად (გავიხსენოთ “თავფარავნელი ჭაბუკი”: “თავფარავნელსაც სიტყვა აწვალებდა – იმასაც სიტყვა სჭირდა!.. სიტყვასთან ჭიდილს მაინც მარტოობა უნდოდა, უმოწმოდ შებმა… სიტყვა სანუკვარ ქალს ჰგავდა, იმასაც ჰქონდა თავისი თეძოები, აზრდილი მკერდი, ეჰ, თვალწარბი და მხრები ისეთი, მაგრამ ბრმასავით უნდა შეგეცნო – გახურებული ხელისგულების მთრთოლვარე შეხებით, სიტყვა სანუკვარ ქალსა ჰგავდა და იმასთან ყოფნისას რა მოწმე უნდოდა… სიტყვაატანილს არავისი დანახვა სურდა…”, ან რომანის ფინალი: “…სამოსელი პირველია სიტყვა… და მაგ სამოსელს, რაც უფრო მეტ ხალხს გადააწვდენ და გადააფარებ, უფრო მდიდარი შეიქმნები, უფრო ტანჯული…”).

მწერალი ახორციელებს ენის შემოქმედებით კვლევას, ცდილობს აითვისოს მისი ფარული შესაძლებლობები, წიაღები ლექსიკური თუ სინტაქსური კონსტრუქციების დონეზე, რაც დაკავშირებულია დიდ და ძნელ მუშაობასთან. ეს პრობლემა ითხოვს თანმიმდევრულ ანალიზს.

კრიტიკოსი ლევან ბრეგაძე კონკრეტული მაგალითებით ნათელყოფს, რომ სიტყვათქმნადობა გურამ დოჩანაშვილის მოთხრობაში არ წარმოადგენს თვითმიზნურ თამაშს, აკვიატებას, ანუ ფორმალიზმს, იგი არსებითად ხორციელდება ენაში არსებული სიტყვაწარმოების კანონების ანალოგიით და ყოველთვის აქვს ფუნქცია: ლოგიკური თუ ემოციური (მაგალითად, “გადანცვიფრდა” იქმნება “გადაირია”-ს “გადაიხარხარას” ანალოგიით და უფრო ინტენსიურია, ვიდრე “განცვიფრდა”. იგი “გადაირია” ასოციაციას იწვევს და თითქოს ჟესტიკულაციაზეც მიგვანიშნებს: გაოგნებული ხელების გაშლასა თუ თავის გადაქნევაზე ან რაღაც მსგავსზე. ასევე: “სადღაცდამაინც ცოტათი ოდნავ თითქოს და იქნებ” – ამ კოპოზიტით დახასიათებულია თავისუფლება, როგორც ყველაზე უფრო რელატური ყველა ცნებათა და ღირებულებათა შორის. თავისუფლება გადაჯაჭვულია აუცილებლობასთან: ასე აღმოჩნდა ჟანრის, მწერლის თავისუფლებაზე როცა ვსაუბრობდით. ფილოსოფიის ენაზე მას “გაცნობიერებული აუცილებლობა” ჰქვია. თვით კარმენის სიყვარულის თავისუფლებაც შედარებითია და არ სრული: აკი კარმენიც, რომელიც სიყვარულის თავისუფლებას თავის ხელშეუხებელ უფლებად აცხადებს, ასეთსავე თავისუფლებას ანიჭებს დონ ხოზეს, ემორჩილება რა მამაკაცისა და ქალის ურთიერთობის თავისებურად გაგებულ კანონებს: “შენ უფლება გაქვს მომკლა მე”. კარმენის თავისუფლება ეხლება დონ ხოზეს უფლებას. თავისუფლების შედარებითობის გამოსახატავად გაერთიანდა ოდნავობის აღმნიშვნელი თითქმის ყველა ლექსიკური ერთეული, რითაც მიგვანიშნებს, რომ ეს ასეთი შედარებითი ცნება მაინც უდიდესი რამ არის ცხოვრებაში. სიტყვათქმნადობა, ენის განახლება, როგორც შემოქმედებითი პრინციპი, უძველესი მოვლენაა და მოდერნიზმის ვერც მონაპოვრად და ვერც პრინციპად ვერ ჩაითვლება, როგორც ამას გვიმტკიცებს ბ-ნი ელიზბარ ჯაველიძე. ყოველ შემთხვევაში, აბსურდის თეორიის გავლენას ნამდვილად ვერ დავაბრალებთ ჰორაციუსს, რომელიც ნაშრომში “პოეტური ხელოვნებისთვის” წერს: “კატონისა და ენიუსის ენა ახალი სახელთა შემოტანით განა არ ამდიდრებდა ჩვენს მშობლიურ მეტყველებას? ყოველთვის იყო და კვლავაც ნებადართული იქნება სიტყვის გამოკვეთა აწმყოს დამღით!

ვით ტყე მოისხამს წელთა სრბოლაში ნორჩ ფოთლებს ძველთა ცვენის შემდეგ, ისე ენა შეიმოსება ხოლმე ახლადშობილი და ღონიერი სიტყვებით, როს მოძველებულთ გაუდით ყავლი. სიკვდილს ვერც ჩვენ ავცდებით და ვერც ის, რაც ჩვენეულია!

ცხადია, არც ჩვენ მეტყველებას შეუძლია შეინარჩუნოს ოდინდელი პატივი და მოხდენილობა. ბევრი გარდასული სიტყვა კვლავ აღდგება ხოლმე, ხოლო ის სიტყვა-თქმანი, ახლა რომ ღირსება-პატივშია, დავიწყებას მიეცემა, თუ ეს მოისურვა ჩვეულებამ, რომლის ხელთაა ძალა, სამართალი და მეტყველების წესი და რიგი” (თარგმანი ა. ურუშაძისა).

აქ ლაპარაკია ენის განვითარებაზე და არა მსხვრევაზე. უბრალოდ, განვითარება თავისთავად გულისხმობს უარყოფას, რასაც ე. ჯაველიძე მოდერნისტულ აგრესიად მიიჩნევს ენის მიმართ.

უაღრესად მდიდარია ნეოლოგიზმებით ვლადიმერ მაიაკოვსკის პოეზია. მაგ., “поп путцоворожий”, “пролетариатоводец”, “вопросищи”, “войнищи”, “смертишки”, плачики”, “молоткастый”… გვარებისგან ნაწარმოები ზმნები: “чемберлениться”, “мусолиниться”. არსებითი სახელებისაგან ზმნები: “философеть”, “колоколить языком” და სხვ. არსებითი სახელის ხმარება ზედსართავის აღმატებით ხარისხში: “…взлетел, простёрся орёл самодержча, черней чем раньше, злей, орлинее…” სიცოცხლისუნარიანი აღმოჩნდა ლომონოსოვის მიერ შემოტანილი სიტყვები: окисление, удельный вес; სალტიკოვ-შჩედრინის – белибердоносцы, ерундисты; კარამზინის – промышленность; დოსტოევსკის – стушеваться და სხვ. (А. И. Ефимов, О языке художественных произведений).

და შორსაც რომ არ წავიდეთ, არა მარტო ქართული ფილოსოფიური, არამედ მწერლური ენაც ხომ უზომოდ დავალებულია იოანე პეტრიწისაგან, რომლის პრინციპსა და მეთოდსაც სწორედ ენის შემოქმედებითი განახლება, მისი შესაძლებლობების ახლებური რეალიზაცია – სიტყვათქმნადობა წარმოადგენს. როგორც დ. მელიქიშვილი მიუთითებს, იოანე პეტრიწმა არა მარტო შექმნა და დაამკვიდრა ქართული ფილოსოფიური ენა (ბერძნულ ფილოსოფიურ თხზულებათა ქართული თარგმანებით), არამედ მის მიერ ჩატარებულმა ენობრივმა რეფორმამ დიდად განსაზღვრა XII საუკუნის ქართული სალიტერატურო ენის დიაპაზონიც და გზა გაუხსნა იმ შემოქმედებით დამოკიდებულებას სიტყვასთან, რის აპოთეოზადაც “ვეფხისტყაოსანი” გვევლინება (ასეთი რეფორმა მოახდინა მარტინ ლუთერმა ბიბლიის გერმანული თარგმნით და საფუძველი ჩაუყარა ერთიან გერმანულ ლიტერატურულ ენას, ოღონდ ბევრად უფრო გვიან, XVI საუკუნეში).

იოანე პეტრიწის ძალისხმევა ერთდროულად გულისხმობს პოეტის სითამამეს, სიტყვის უფაქიზეს გრძნობას და ამავე დროს, ფილოსოფოსის არსისეულ მიდრეკილებას მაქსიმალური სიზუსტისაკენ, ცნებათა დიფერენციაციისა და ნიუანსობრივ განსხვავებათა ფიქსაციისაკენ. იოანე პეტრიწს უნდა ვუმდლოდეთ ისეთი სიტყვების პრინციპულ დამკვიდრებას, რომელთა გარეშე წარმოუდგენელია ჩვენი დღევანდელი ენა, მათ შემცვლელს ვეღარც კი მოვუძებნით (“მდგომარეობა”, “მხედველობა”, “შემოქმედება”, “მკურნალობა”, “ხელყოფა”, “უკვდავყოფა”, “ერთობა” და მრავალი, მრავალი სხვა, რაც იმ დროს ნეოლოგიზმი იყო). მაგრამ პეტრიწსაც, ამ ქართული ენის “მამზევებელსა და მადღუებელს” არ დაჰკლებია ქოქოლა და კილვა, რასაც ყოველთვის იწვევს სიახლე. მას უკიჟინებდნენ ხელოვნურობას, უფუნქციო სირთულეს, რასაც არ ადასტურებს სპეციალური გამოკვლევები. დ. მელიქიშვილის აზრით, პეტრიწისეული სიტყვათწარმოება ზოგჯერ ხელოვნურობის შთაბეჭდილებას ტოვებს, მაგრამ: “როდესაც ენაში იქმნება საჭიროება რაიმე ცნების აღმნიშვნელი ტერმინის შექმნისა, შემოქმედი მწერლის მხოლოდ ღირსებად უნდა ჩაითვალოს, რომ იგი ენაში პოტენციურად არსებულ საშუალებებს ასე თავისუფლად და მარჯვედ იყენებს მისსავე გასამდიდრებლად”.

სიტყვათქმნადობა თუ ენის საშულებათა სხვადასხვა ­ტრანსფორმაცია, როგორც შემოქმედებითი პრინციპი დღეს ალბათ ყველაზე მკვეთრად ჯემალ აჯიაშვილის მთარგმნელობით ხელოვნებასა და გ. დოჩანაშვილის პროზაში იჩენს თავს. მათ მიერ ჩატარებული ენობრივი ძიებანი (ცხადია, სხვა მთარგმნელთა თუ პოეტთა წვლილთან ერთად) კიდევ უფრო ფართო გზას უხსნის ქართული ენის უნივერსალურ შესაძლებლობებს. სპეციალურმა, თანმიმდევრულმა კვლევამ უნდა აჩვენოს, რა არის მათ შემოქმედებაში მონაპოვარი და რა ზედმეტი, ეს კი “ფორმისა და შინაარსის” დაწვრილებით ანალიზს გულისხმობს.

აშკარაა ენის თანდათანობითი გამდიდრება, გამრავალფეროვნება, გართულება გ. დოჩანაშვილის შემოქმედებაში. იქმნება გრძელი სინტაქსური პერიოდები, ფრაზა უხვტევრიანი ხდება, აზრობრივ-ემოციურად განსაკუთრებით ტევადი და ინტენსიური. ხშირად ერთი წაკითხვით ძნელი აღსაქმელია, ისევე როგორც ძნელია ო. ჩხეიძის ენა. მაგრამ, ჯერ ერთი, “ძნელი” – ფრიად სუბიექტური და შედარებითი კატეგორიაა (რაც ერთისთვის ძნელია, მეორესთვის შეიძლება ადვილი იყოს), და მეორეც, დღემდე არავის უთქვამს, რომ წიგნი ერთი წაკითხვისთვისაა გათვალისწინებული. ასეთი ენა, სწორედ თავისი სირთულის, ლექსიკურ-სინტაქსური მრავალფეროვნების გამო, იმის გამო, რომ ის ერთი წაკითხვით ვერ ამოიწურება, ასეთი ენა ყოველ წაკითხვაზე ახალ-ახალ სიურპრიზს გვთავაზობს, მკითხველი ფრაზაში ახალ-ახალ ნიუანსებს, ინფორმაციას, ათასგვარ შრეებს აღმოაჩენს. იგი დიდხანს რჩება საინტერესო, იგი ისევ და ისევ გვიწვევს, გვეძახის თავისი სიღრმეებისაკენ, თუ, რასაკვირველია, პირველი წინადადებისთანავე არ ვისროლეთ მოთხრობა გვერდზე და ვცადეთ, დაგვეძლია სუბიექტური გაღიზიანება, გამოწვეული სტილის “სირთულით”, იმით, რომ ფრაზა მაშინვე და მთლიანად არ გვეძლევა, არ გვნებდება.

დღევანდელი ცხოვრების დაძაბული და აჩქარებული რიტმი, ადამიანის ნერვიული მდგომარეობა, ის მუდმივი ცაიტნოტი, რაც ქალაქის ყოფიერებას ახასიათებს, ცხადია, ცუდი პირობაა შინაგანი ძალების მშვიდი მობილიზაციისა და იმ რუდუნებით აღჭურვისათვის, რასაც ითხოვს ადამიანისაგან ყოველი დიდი ხელოვნება და განსაკუთრებით კი ლიტერატურა. მაგრამ როგორ ანგარიშსაც არ უნდა უწევდეს ხელოვნება, ლიტერატურა თანამედროვე სინამდვილის სპეციფიკასა და მკითხველის მდგომარეობას, ჩვენ ვერ მოვითხოვთ, რომ ­მხოლოდ ლიტერა­ტურა დავიდეს მის დონეზე, ენისა და სტილის გაადვილების გზით მოერგოს ამ არახელსაყრელ პირობებს. ადამიანსაც მოეთხოვება შრომა და ზრდა ხელოვნების გაგებისთვის. ჩვენ ვერ მოვითხოვთ, რომ ყველას ენა ერთნაირი, ერთნაირად უბრალო, ადვილი და ადვილად ჩასაწვდომი იყოს. ეს ნიშნავს სტილთა ნიველირებას, მაშინ როდესაც სტილური მრავალფეროვნება ლიტერატურის სიმდიდრეზე და ეროვნული ხასიათის მრავალსახოვან გამოვლენაზე მიგვანიშნებს. ნურც იმას დავივიწყებთ, რომ მწერლის შემოქმედება თანამედროვე სინამდვილის გარდა შორეულ დროით ჰორიზონტებსაც გულისხმობს, მომავალ მკითხველებსაც და მომავალ საუკუნეებსაც და როგორი იქნება მომავალ თაობათა სულიერი მოთხოვნილებანი, ჩვენ არ ვიცით, ეგებ ის უფრო გამოადგეს შინაგან საზრდოდ, რაც დღეს ჩვენთვის “ძნელია”. ამის მაგალითებიც ხომ მრავლად ვიცით ხელოვნების ისტორიაში. მით უმეტეს ვერ მოვთხოვთ მწერალს “გააადვილოს” ენა, როცა ეს ენა ორგანული ნაწილია მისი შინაარსობრივ-ფორმალური სისტემისა, მისი ერთიანი კონცეფციის გამომხატველი, მაშასადამე, იგი ფუნქციურია და არა ახირება.

აფრედერიკს ისევე ეგულება განაბული ჯადოქარი ენის გამოქვაბულში, როგორც ბესამეს – ფლეიტაში. ტანჯვით და წვალებით, გონებითა და უგონობით – მთელი არსების ხარჯვითაა მხოლოდ შესაძლებელი იმ მრავალსახიანი, ლამაზი და შემზარავი ჯადოქრის გამოხმობა და მოშიანურება. ბესამე და აფრედერიკი ერთნაირ გზებს მიუყვებიან: ერთის გზა ბგერების, მეორისა კი სიტყვების ტევრში გადის. როგორც ჩანს, ეს გზა არ არის უწყინარი და უვნებელი თამაში, თუ გავიხსენებთ ჰიოლდერლინის სიტყვებს, რომ ადამიანისთვის ბოძებულ მადლთაგან ენაა ყველაზე საშიში მადლი.

ტრაგიკული გრადიაცია,

თბილისი, “მერანი”, 1991

სალექციო კურსი ახალგაზრდა ისტორიკოსებისთვისა და სამოქალაქო განათლების სპეციალისტებისთვის

კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრი „კავკასიური სახლი“ იწვევს ახალგაზრდა ისტორიკოსებსა და სამოქალაქო განათლების სპეციალისტებს პროექტში მონაწილეობის მისაღებად.

პროექტის შესახებ

კავკასიური სახლი გერმანიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ფინანსური მხარდაჭერით ახორციელებს პროექტს სახელწოდებით – „შერიგების ხელშეწყობა საქართველოს წარსულის გააზრების გზით.“ პროექტის მიზანია, ხელი შეუწყოს სამოქალაქო და აკადემიურ სივრცეში ეთნო-პოლიტიკური კონფლიქტების წარმოქმნის, განვითარებისა და შედეგების კრიტიკულ ანალიზს; მოახდინოს ისტორიკოსებისა და კონფლიქტოლოგების ჩართვა მშვიდობის მშენებლობის მიმართულებით არსებულ სხვადასხვა სამოქალაქო დიალოგის ფორმატებში.

პროექტი ახალგაზრდა ისტორიკოსებს საშუალებას აძლევს მიიღონ აკადემიური ცოდნა ისეთი საკითხების გარშემო, როგორებიცაა: ეთნო-პოლიტიკური კონფლიქტების არსი და ისტორია, ისტორიული მეხსიერების ფორმირება, ნაციონალიზმი და ნაციონალიზმის როლი სახელმწიფოს მშენებლობაში,  მშვიდობის მშენებლობის ძირითადი პრინციპები და სამშვიდობო განათლების როლი შერიგების პოლიტიკაში.

პროექტი შედგება ორი ძირითადი კომპონენტისგან:

  1. პირველ ეტაპზე შერჩეული მონაწილეები გაივლიან ორთვიან სალექციო კურსს ზემოხსენებულ თემატიკაზე. სალექციო კურსი გაიმართება კავკასიურ სახლში, კვირაში ორჯერ. კურსს გაუძღვებიან მოწვეული ლექტორები და პროფესორები ისტორიის, სოციოლოგიის, კონფლიქტოლოგიისა და პოლიტიკური მეცნიერებების სფეროში.
  2. პროექტის მეორე ეტაპზე, სალექციო კურსის გავლის შემდეგ შერჩეული სტუდენტები მონაწილეობას მიიღებენ ახალგაზრდულ დიალოგსა და სასწავლო ვიზიტში, რომელიც გაიმართება გერმანიაში, ქალაქ ბერლინში მას შემდეგ, რაც გადაადგილებასთან დაკავშირებული შეზღუდვები მოიხსნება.

 შერჩევის კრიტერიუმები:

  • ასაკი: 22-35 წელი;
  • სამიზნე ჯგუფი: ბაკალავრის ხარისხის მქონე ისტორიკოსები ან ისტორიის მკვლევრები, ისტორიის ფაკულტეტის მაგისტრანტები და დოქტორანტები, ისტორიისა და სამოქალაქო საზოგადოების განათლების პედაგოგები.
  • პრიორიტეტი მიენიჭებათ რუსული ენის მცოდნე კანდიდატებს.

დაინტერესებულმა პირებმა, გთხოვთ, შეავსოთ განაცხადის ფორმა. 

განაცხადების მიღების ბოლო ვადაა მიმდინარე წლის 28 მარტი.

პროექტთან დაკავშირებულ ყველა ხარჯს ფარავს “კავკასიური სახლი.”

დამატებითი ინფორმაციისთვის მოგვწერეთ:  applicationcaucasianhouse@gmail.com 

სალექციო კურსი: სამოქალაქო განათლება და მშვიდობის მშენებლობა

„კავკასიურმა სახლმა“ დაიწყო განაცხადების მიღება სალექციო კურსზე „სამოქალაქო განათლება და მშვიდობის მშენებლობა“ მონაწილეობის მისაღებად

პროექტის შინაარსი

„კავკასიური სახლი“ საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაცია “International Alert“-თან ერთად ახორციელებს პროექტს „ახალგაზრდული სამოქალაქო დიალოგის ინიციატივა“. სალექციო კურსის მიზანია, საქართველოში მცხოვრებ ახალგაზრდებს საფუძვლიანი ცოდნა მისცეს  დემოკრატიის, სამოქალაქო განათლების, ადამიანის უფლებების, კონფლიქტის ანალიზისა და ნაციონალიზმის საკითხებზე. პროექტის შედეგად მონაწილეები შეიძენენ ცოდნას და უნარებს, რაც მნიშვნელოვანი იქნება სამომავლოდ პოლიტიკის ფორმირებისა და სამოქალაქო აქტივიზმისთვის.

სალექციო კურსი მოიცავს სამ სამდღიან სემინარს, რომლებიც ჩატარდება არსებული რეგულაციების შესაბამისად საქართველოს სხვადასხვა ქალაქში ან ონლაინ სივრცეში.

  • პირველი სემინარი გაიმართება მარტში და  თემატიკა მოიცავს ლექციებსა და დისკუსიებს პოსტსაბჭოთა სივრცის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ტრანსფორმაციაზე; სამოქალაქო საზოგადოების განვითარებისა და სამოქალაქო აქტივიზმის საკითხებზე;
  • მეორე სემინარი გაიმართება აპრილში. იგი დაეთმობა თანამედროვე სახელმწიფოს გამოწვევებს და მოიცავს ისეთ თემებს, როგორებიცაა: სოციალური პოლიტიკა, ურბანული განვითარება, ეკოლოგია და კლიმატის ცვლილებები.
  • მესამე სემინარი გაიმართება მაისში. სემინარის თემატიკა მოიცავს ნაციონალიზმის საკითხებს, ეთნო-პოლიტიკური კონფლიქტების ისტორიასა და დღევანდელობას.

სემინარების ციკლის გავლის შემდეგ მონაწილეთა ნაწილი გაივლის ტრენინგს კონფლიქტების ანალიზსა და მშვიდობის მშენებლობაში.

პროექტის დასკვნით ეტაპზე შერჩეული სტუდენტები მონაწილეობას მიიღებენ სამხრეთ კავკასიურ ახალგაზრდულ დიალოგსა და სასწავლო ვიზიტში, რომელიც გაიმართება ევროპის რომელიმე ქვეყანაში, მას შემდეგ, რაც გადაადგილებასთან დაკავშირებული შეზღუდვები მოიხსნება.

შერჩევის კრიტერიუმები:

  • ასაკი: 20-30 წელი;
  • სამიზნე ჯგუფი: სტუდენტები და ახალგაზრდა მკვლევრები, რომლებსაც სურთ შეიძინონ/გაიღრმავონ ცოდნა სამოქალაქო განათლებისა და კონფლიქტის ანალიზის მიმართულებით.

პროექტის მონაწილეების შერჩევისას პრიორიტეტი მიენიჭებათ საქართველოს რეგიონებში მცხოვრებ ახალგაზრდებს.

დაინტერესებულმა პირებმა, გთხოვთ, შეავსოთ განაცხადის ფორმა. 

განაცხადების მიღების ბოლო ვადაა მიმდინარე წლის 14 თებერვალი.

პროექტთან დაკავშირებულ ყველა ხარჯს ფარავს “კავკასიური სახლი.”

დამატებითი ინფორმაციისთვის დაგვიკავშირდით: ana.dvali@caucasianhouse.ge

კავკასიური სახლისა და საერთაშორისო ორგანიზაცია International Alertის  ერთობლივი პროექტი ხორციელდება USAID-ის ფინანსური მხარდაჭერით

“კავკასიური სახლის” სახალხო უნივერსიტეტი აცხადებს მიღებას

კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრი – კავკასიური სახლი აცხადებს მიღებას „კავკასიური სახლის სახალხო უნივერსიტეტის“ ქართულენოვან ჯგუფში 2021 სასწავლო წლისათვის.

კავკასია გეოგრაფიული მდებარეობის, ეთნიკურ–ენობრივი მრავალფეროვნების, პოლიტიკური კონფლიქტებისა და სხვადასხვა გარეფატორების გეოპოლიტიკური ინტერესების გამო თანამედროვე  მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე რთული რეგიონია.  საქართველო რეგიონის ერთადერთი ქვეყანაა, რომელიც ერთდროულად ესაზღვრება, როგორც სამხრეთ ნაწილის ორივე რესპუბლიკას, ასევე ჩრდილოეთ ნაწილის თითქმის ყველა პოლიტიკურ სუბიექტს. ისტორიის სხვადასხვა მონაკვეთში, საქართველო, მეტნაკლები წარმატებით ახერხებდა, რეგიონის მასშტაბით უნიკალური მდებარეობის გამოყენებას.

”კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრი – კავკასიური სახლი”  ათწლეულებია მუშაობს კავკასიელი ხალხების ინტეგრაციისა და კავკასიის რეგიონული  განვითარების ხელშემწყობ პროექტებზე. მიგვაჩნია, რომ საქართველოს კავკასიური პოლიტიკა, უპირველეს ყოვლისა უნდა გულისხმობდეს ჰუმანიტარულ, კულტურულ-საგანმანათლებლო ასპექტებს.

სწორედ არსებული პოლიტიკისა და ორგანიზაციის გამოცდილებიდან გამომდინარე, ”კავკასიური სახლი”, 2008 წლიდან ”ევროპული ფონდი ”Horizon” – ის მხარდაჭერით ახორციელებს პროექტს  ”კავკასიური სახლის სახალხო უნივერსიტეტი”.

პროექტის მიზანია:

მისცეს საფუძვლიანი ცოდნა როგორც  ქართველ, ისე საქართველოში მცხოვრებ სხვადასხვა ეროვნების ახალგაზრდებს კავკასიაში მიმდინარე სოციალურ და პოლიტიკურ მოვლენათა შესახებ; ასევე კავკასიელი ხალხების  ისტორიის, კულტურული მემკვიდრეობისა და ფასეულობების შესახებ.

პროექტის ფარგლებში ლექცია – სემინარები ჩატარდება თვეში სამჯერ.

გარდა წინასწარ დაგეგმილი ლექციებისა, პროექტის ფარგლებში ჩატარდება ე. წ. „საუბრები აქტუალურზე“, სადაც მსმენელები თვითონ იქნებიან მომხსენებლები და მოდერატორები.

სასწავლო წლის განმავლობაში „სახალხო უნივერსიტეტის“ ადმინისტრაცია და მისი რეგიონული თანაკოორდინატორები ზუგდიდში, ბათუმში, ქუთაისში, გორში, თბილისში, წეროვანში, თელავში, ყვარელში, სოფლებში – ახალსოფელში და ნუკრიანში (კახეთის რეგიონი) მუდმივად კავშირში არიან მსმენელებთან და კონსულტაციებს უწევენ მათ.

გვინდა ასევე შეგატყობინოთ, რომ პანდემიამ მთლიანად შეცვალა ჩვენი დღის წესრიგი. ისევე როგორც 2020 წელს, 2021 წელსაც სწავლება გაგრძელდება ონლაინ რეჟიმში. ლექციების ჩანაწერები თვის გარკვეულ რიცხვში და დროს, რომლის შესახებაც წინასწარ ეცნობებათ ჩვენს მსმენელებს, წინასწარ აიტვირთება ჩვენს ონლაინ პლატფორმაზე, რომელთა მოსმენის შემდეგაც მსმენელებს შესაძლებლობა ეძლევათ გააკეთონ საკუთარი შეფასებები ლექციების აქტუალობის, მათი ხარიხის შესახებ, ასევე გამოთქვან სურვილები რომელ თემებზე ისურვებდნენ მომდევნო ლექციების მოსმენას.

მაგრამ ჩვენი მუშაობა ამით არ შემოიფარგლება; ვითარებიდან გამომდინარე, მსმენელები ნახავენ ონლაინ ექსკურსიებს საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში არსებული კულტურული ძეგლების, მუზეუმებში დაცული საინტერესო ექსპონატების შესახებ. მათ აგრეთვე ეძლევათ შესაძლებლობა ნახონ „კავკასიური სახლის“ მიერ სხვადასხვა აქტუალურ თემებზე გადაღებული დოკუმენტური ფილმები და იმსჯელონ იქ წამოჭრილი პრობლემების ირგვლივ ჩვენს ონლაინ პლატფორმაზე.

ჩვენი მსმენელების ინტერესების გათვალისწინებით, ჩვენს ჯგუფში აიტვირთება სტატიები, კვლევები, საარქივო მასალები კავკასიის ხალხების ისტორიის, ეთნოგრაფიის, ქართულ-კავკასიური, კავკასიურ-რუსული ურთიერთობების, ასევე გამოჩენილი კავკასიელების ცხოვრების და მოღვაწეობის შესახებ.

ასევე: „სახალხო უნივერსიტეტის“ ადმინისტრაცია სთავაზობს ჩვენს მსმენელებს სურვილის მიხედვით მოამზადონ ესეები, ჩანახატები თავიანთი ცხოვრების შესახებ პანდემიურ გარემოში, ასევე მოგვაწოდონ მოთხრობები, ლექსები, თარგმანები, რომელთაც ჩვენი სპეციალისტები გაუწევენ სათანადო რედაქტირებას, რის შემდეგაც ისინი აიტვირთება ჩვენს ჯგუფში, მათგან გამორჩეულები კი წლის ბოლოს დაიბეჭდება ჩენს სტუდენტურ ალმანახში.

ამის გარდა, მსმენელებს ვთავაზობთ სურვილისდა მიხედვით თვითონ გადაიღონ 5-10 წუთიანი მინიდოკუმენტური ფილმები მათ რეგიონში არსებული კულტურული ძეგლებისა და ღირშესანიშნაობების შესახებ. თუ თქვენ ვერ შესძლებთ მათ დამონტჟებას, ამას თქვენთან კონსულტაციით გააკეთებენ ჩვენი გუნდის წევრები. ეს ვიდეორგოლები აიტვირთება ჩვენს ჯგუფში, ხოლო წლის ბოლო ერთ დოკუმენტურ ფილმად გაერთიანდება.

მთელი წლის განმავლობაში კავკასიური სახლის სახალხო უნივერსიტეტის ადმინისტრაციის წევრები მზად არიან უპასუხონ თქვენს მიერ დასმულ შეკითხვებს პროექტის მიმდინარეობის, ასევე თქვენთვის საინტერესო სხვადასხვა აქტუალურ საკითხებთან დაკავშირებით.

სასწავლო წლის ბოლოს პროექტის მსმენელთა მონაწილეობით გაიმართება სამეცნიერო კონფერენცია, სადაც ახალგაზრდები წაიკითხავენ მოხსენებებს მათთვის სასურველ თემებზე.

წლის ბოლოს გაიცემა ცოდნის დამადასტურებელი სერთიფიკატი.

მონაწილეთა შერჩევის კრიტერიუმები: 

  • ასაკი: 18-35 წელი
  • განათლება: საშუალო, უმაღლესი
  • ენები:  აუცილებელია ქართული ენის ცოდნა
  • ინტერესი კავკასიური თემატიკისადმი და მიღებული ცოდნის საკუთარ პროფესიულ საქმიანობაში გამოყენების სურვილი

პროექტში მონაწილეობის მისაღებად საჭიროა შეავსოთ ანკეტა და თქვენს რეზიუმესთან (CV) და ფოტოსთან (3×4) ერთად გადმოგზავნოთ შემდეგ ელექტრონულ მისამართზე: tujuxu@gmail.com ან beroshvili@hotmail.com

სახალხო უნივერსიტეტში მიღება მოხდება ანკეტის გაცნობის საფუძველზე.

სახალხო უნივერსიტეტში სწავლა უფასოა.

სწავლის ხანგრძლივობაა 1 წელი.

განცხადებები მიიღება მისი გამოქვეყნებიდან 10 თებერვლის ჩათვლით

დამატებითი ინფორმაციისათვის მიმართეთ პროექტის კოორდინატორს თამარ უჯუხუს.

საკონტაქტო ელფოსტა: tujuxu@gmail.com; ან beroshvili@hotmail.com,

მობ: 577 20 21 03; 577 33 71 72

ჩვენი პროექტით დაინტერესებულ ახალგაზრდებს შეუძლიათ შეავსონ შესაბამისი განაცხადი და გამოაგზავნონ მითითებულ ელექტრონულ ფოსტაზე. გთხოვთ, მიუთითოთ რეგიონი.

„სახალხო უნივერსიტეტის“ განვლილი წლის მუშაობის შესახებ იხილეთ იხილეთ მასალები მითითებულ გვერზე: https://www.facebook.com/groups/2793324977393039

კავკასიური სახლის სახალხო უნივერსიტეტის ადმინისტრაცია

ვირუსული დღიურები

ახალი კორონა ვირუსის პანდემიის გავრცელების გამო მთელი წელია “კავკასიური სახლის” სახალხო უნივერსიტეტის მსმენელები სასწავლო პროცესში თანამედროვე ტექნოლოგიების საშუალებით მონაწილეობენ. მხოლოდ სამი ლექცია ჩატარდა იორგ ჰენლეს სახელობის აუდიტორიაში. გაჩნდა საფრთხე, რომ დისტანციური მეთოდების გამოყენების კვალდაკვალ ჩვენი სტუდენტები ერთმანეთის კარგად გაცნობას ვერ შეძლებდნენ და საერთო ჯგუფის წევრობის განცდა არ ჩამოუყალიბდებოდათ. აქედან გამომდინარე, პროექტის კოორდინატორებმა გეგმით გათვალისწინებული აქტივობების მიღმა სხვა ღონისძიებების ორგანიზებაც აიღეს საკუთარ თავზე.

ბ-ნი მიხო ბეროშვილისა და ქ-ნი თამარ უჯუხუს ხელმძღვანელობით “კავკასიური სახლის” სახალხო უნივერსიტეტის მსმენელთა ნაწილმა დაიწყო საგანგებო დღიურების წარმოება. სტუდენტები დღიურებში მოგვითხრობდნენ Covid 19-ის გავრცელების შედეგად შეცვლილი ყოველდღიურობის, სოციალური ყოფისა და განათლების სისტემის შესახებ. მარტიდან მოყოლებული ახალგაზრდების ნაშრომები სახალხო უნივერსიტეტის Facebook ჯგუფში იტვირთება, რასაც თან მრავალეროვანი დისკუსია ახლავს ხოლმე.

სეზონის მიწურულს სახალხო უნივერსიტეტის ადმინისტრაციამ მსმენელთა ჩანაწერების ერთჯერადი ელექტრონული გაზეთის სახით შეკვრა განიზრახა. წინადადებას არაერთი სტუდენტი ენთუზიაზმით შეეგება, ისინი აქტიურად ჩაერთვნენ გამოცემის მომზადების პროცესში. ადმინისტრაციისა და “უნივერსიტეტელების” შრომის წყალობით უკვე შეგვიძლია, რომ ერთჯერადი გამოცემა თქვენ წინაშე წარვადგინოთ.

იხილეთ ინტერნეტგაზეთი

კავკასიური სახლი აცხადებს მოსწავლეთა მიღებას

„კავკასიური სახლის“ ფილიალი სოფელ ზემო მაღაროსა და ნუკრიანში აცხადებს მოსწავლეთა მიღებას

სოლომონ დოდაშვილის სახელობის  „ჰარმონიული  განვითარების კერა“

ჰარმონიული განვითარების კერა“ (შემოკლებით „კერა“) არის    ბავშვების, მოზარდებისა და  სტუდენტების  სულიერ-ფიზიკური აღზრდის, ასევე დასვენების  ცენტრი (კონტიგენტში  მოიაზრებიან შეზღუდული შესაძლებლობების  მოზარდებიც).

ასევე:  მოხუცების, სოფლის მშრომელთა თავშეყრის ადგილი (სხვა და სხვა კულტურული სახის ღონისძიებებზე დასასწრებად, ან საერთო პრობლემებზე სასაუბროდ).

„კერა“  მიზნად ისახავს:

  • შეუქმნას მოზარდებსა და ახალგაზრდებს  კეთილისმყოფელი პირობები  სულიერ-ინტელექტუალური განვითარებისა და ფიზიკური ჯანმრთელობის გაუმჯობესებისათვის.
  • ხელი შეუწყოს ისეთი ადამიანის ჩამოყალიბებას, როგორიც სჭირდება ქვეყანასა და სამყაროს.

ანუ: ხელი შეუწყოს შემოქმედებითად მოაზროვნე,  რაიმე ხელობისა თუ დარგის კარგი ცოდნით  აღჭურვილ, მაღალი სამოქალაქო შეგნების მქონე, სპორტულ და  შრომისმოყვარე  მოქალაქის  ჩამოყალიბებას, რომელიც ზრუნავს ადამიანებზე და ბუნებაზე; უვლის და ამშვენიერებს სასიცოცხლო გარემოს;

რომელსაც შეუძლია თავისი პროფესიული ცოდნითა და უნარ-ჩვევებით  ირჩინოს თავი  და  დაიკავოს ღირსეული ადგილი საზოგადოებაში.

გარდა ამისა:

  • „კერას“  სურს დაახლოვოს ერთმანეთთან  ქალაქელი და სოფლელი, ქართველი და არაქართველი  ბავშვები და ახალგაზრდები საქართველოს (შეძლებისდაგვარად, მეზობელი ქვეყნების) სხვა და სხვა კუთხეებიდან.
  • ხელი შეუწყოს სოფლის ცხოვრების გამოცოცხლებას („კერა“ ყიდულობს პროდუქტს სოფლელებისაგან; ასაქმებს ადგილობრივებს სხვა და სხვა სამუშაოზე, ჩართავს მათ სხვადასხვა  წამოწყებებში, გამოსცემს ჟურნალს „ჩვენი სოფელი“).

„კერა“  მუშაობს „კავკასიური სახლის“ კონცეპტუალური, კულტურულ-საგანმანათლებლო პროგრამით.

(ეს პროგრამა ჩამოყალიბდა „კავკასიური სახლის“  მიერ   განხორციელებული, მრავალწლიანი  აღმზრდელობით-საგანმანათლებლო  პროექტების საფუძველზე).

„ჰარმონიული განვითარების კერა“ თავის მიზანს აღწევს  შემდეგი ტიპის საგანმანათლებლო საქმიანობების განხორციელებით:

ა. მუშაობა წრეებში

წრეები იმუშავებს როგორც ცენტრალურ ოფისში (ზემო მაღაროში), ასევე, ნუკრიანის პირველი საჯარო სკოლის შენობაში.

ზემო მაღაროს ოფისში იმუშავებს შემდეგი წრეები:

  1. ქართული  და უცხოური ლიტერატურის შესწავლა (ნაწარმოებების წაკითხვა, ინტერპრეტაცია, ზეპირი და წერილობით გადმოცემა).
  2. ინგლისური ენა
  3. გერმანული ენა
  4. ბუნებისმეტყველება (ეკოლოგია, გარემოს დაცვა)
  5. მუსიკა (გიტარა, ფორტეპიანო, ფლეიტა);
  6. ხატვა-ხელგარჯილობა
  7. ჭრა-კერვა
  8. ქსოვა-ქარგვა
  9. ჭადრაკი

ნუკრიანის  პირველი საჯარო სკოლის შენობაში იმუშავებს შემდეგი წრეები

  1. კალათბურთი
  2. ფეხბურთი
  3. ქართული და სამეჯლისო ცეკვები
  4. დრამწრე

საგანმანათლებლო ცენტრი „კერა“  მუშაობს წელიწადში 9 თვის მანძილზე.

წრეებში სწავლა იწყება სასკოლო გაკვეთილების დამთავრების შემდეგ, დღის 3 საათზე.

წრეებში სწავლის დაწყებამდე მოწაფეები მიიღებენ საკვებს და დაისვენებენ ნახევარი საათის განმავლობაში.

მოწაფეების მოყვანა-წაყვანა ცენტრალურ ოფისში – ზემო მაღაროში უზრუნველყოფილია „კერისა“  და ნუკრიანის პირველი საჯარო სკოლის მიერ.

„კერაში“ სწავლა და კვება მოწაფეებისათვის უფასოა.

ორწლიანი კურსის სრულყოფილად გასრულების შემდეგ სასწავლებელი გასცემს ორენოვან სერთიფიკატს და გაუწევს მოწაფეებს რეკომენდაციას საჭიროების შემთხვევაში.

გარდა ამისა „კერა“ აწყობს:

  • ლაშქრობებსა და ექსკურსიებს (წარჩინებული  მოწაფეებისთვის)  საქართველოს სხვა და სხვა კუთხეში.
  • კონკურსებს  წამახალისებელი პრემიებითა და საჩუქრებით (ქართული ლიტერატურის, ზოგადი და სამოქალაქო განათლების, პრაქტიკული ცოდნის, ხელოვნებისა და ხელოსნობის სხვადასხვა სფეროებში)
  • სპორტულ შეჯიბრებებს
  • ფილმის ჩვენებებს, კონცერტებს, ლიტერატურულ  საღამოებს;
  • სპორტულ და შრომით  შეჯიბრებებს.
  • ბავშვებისა და მოზარდების, ასევე, ახალგაზრდების სამოქალაქო აქციებს  (ბავშვები და მოზარდები ეხმარებიან მოხუცებს, შშმ პირებს, ღარიბებს; მასწავლებლებთან ერთად აწყობენ შაბათობებს, ასუფთავებენ სოფელს, რგავენ ხეებს, გამოსცემენ ბიულეტენს, იღებენ სოფლის ცხოვრების ამსახველ ფილმებს).

„კერას“ გააჩნია საკუთარი შინაგანაწესი. „კერის“ ერთ-ერთი ძირითადი წესი არის შემდეგი:

თითოეული მოწაფე ერთდროულად ეუფლება ზოგადი ჰუმანიტარული განათლების საწყისებს, ერთ რომელიმე ხელობას  და სპორტის რომელიმე სახეობას. ამავე დროს, მონაწილეობს სამოქალაქო აქტივობებში.

ვთავაზობთ სოფელ  ნუკრიანის პირველი საჯარო სკოლისა და კალოების საშუალო სკოლის მოწაფეებს, გამოიყენონ ეს შესაძლებლობა და მიიღონ ცოდნა-განათლება ჩვენს სასწავლებელში.

„კერაში“ სწავლის დასაწყებად  მშობელმა უნდა შეავსოს  შესაბამისი ანკეტა  და მოწაფემ გაიაროს გასაუბრება. განაცხადების მიღების  ბოლო ვადაა 14  სექტემბერი. გთხოვთ შევსებული ანკეტა  გამოგვიგზავნოთ შემდეგ ელ.ფოსტაზე – info@caucasianhouse.ge

ანკეტის ნახვა შეგიძლიათ თანდართულ ფაილში.

შეკითხვებისთვის შეგიძლიათ მიმართოთ სასწავლებლის კოორდინატორს – მაია ბიძინაშვილს. ტელ. 577 202 111

15 სექტემბერს ნუკრიანის პირველ საჯარო სკოლაში სწავლის განახლების საზეიმო ცერემონიალზე შედგება “კერის” ხელმძღვანელთა შეხვედრა მოსწავლეებთან და მშობლებთან.

იმედი გვაქვს მასწავლებლებიცა და მოსწავლეებიც ხალისით მიიღებენ მონაწილეობას სოლომონ დოდაშვილის სახელობის „ჰარმონიული განვითარების კერის“ მრავალფეროვან მუშაობაში.

წინასწარ გიხდით მადლობას თანამშრომლობისთვის. წარმატებებს გისურვებთ ყველას.

პატივისცემით,

“კერის“ ადმინისტრაცია

29 აგვისტო, 2020